Druivenpitolie: heilzame eigenschappen en contra-indicaties
Druivenpitolie is een uniek product met geneeskrachtige eigenschappen. Enerzijds is het slechts een bijproduct van de wijnindustrie, maar anderzijds is het een waardevolle grondstof voor de voedings-, cosmetische en zelfs farmaceutische industrie. Een stroperige, lichtgele vloeistof met een groenachtige tint – zo ziet druivenpitolie eruit. Het heeft een aangename smaak en bevat veel vitaminen.
- Samenstelling en caloriegehalte
- Heilzame eigenschappen van druivenpitolie
- Voor vrouwen
- Voor mannen
- Tijdens de zwangerschap
- Voor kinderen
- Bij gewichtsverlies
- Hoe druivenpitolie inwendig in te nemen
- Druivenpitolie in de geneeskunde
- Bij diabetes mellitus
- Bij gastritis
- Bij jicht
- Voor de lever
- Druivenpitolie in de cosmetologie
- Voor het gezicht
- Voor het haar
- Voor wenkbrauwen en wimpers
- Druivenpitolie in de keuken
- Kunt u bakken met druivenpitolie?
- Nadelen en contra-indicaties
- Hoe te kiezen en te bewaren
- Hoe maakt u druivenpitolie thuis?
- Interessante feiten over druiven
Samenstelling en caloriegehalte
De energiewaarde van deze olie hangt grotendeels af van de eigenschappen van de grondstof en bedraagt gemiddeld 884–899 kcal per 100 ml, wat goed vergelijkbaar is met de waarden van zonnebloem- en plantaardige oliën.

Druivenpitolie heeft echter één belangrijk voordeel. Het bevat veel linolzuur, dat verantwoordelijk is voor het verlagen van het cholesterolgehalte in het bloed, het voorkomen van verhoogde bloeddruk en het vertragen van de ontwikkeling van hartziekten. Gemiddeld bevat dit product 72% linolzuur (Omega-6 onverzadigd). De rest bestaat uit oliezuur (Omega-9 onverzadigd – tot 16%), palmitinezuur, stearinezuur en alfa-linoleenzuren.
Het is vooral de combinatie van linolzuur en oliezuur die een belangrijke rol speelt, omdat ze samen de ontstekingsremmende werking van dit product bepalen. Het heeft een gunstig effect op het centrale zenuwstelsel en het endocriene systeem en draagt bij aan de reiniging van het lichaam van verschillende soorten gifstoffen.
Deze olie bevat ook vitamine A, E en B-vitaminen, ascorbinezuur, vrijwel dezelfde set macro- en micro-elementen, flavonoïden, polyfenolen en fytosterolen als druiven.
Heilzame eigenschappen van druivenpitolie
Dit unieke product bevat veel nuttige componenten. Ze helpen bij het bestrijden van zwellingen, verbeteren het nachtzicht, hebben een gunstig effect op de bloedvaten en verhelpen aambeien. Deze olie wordt gebruikt in de combinatietherapie van vele aandoeningen. Modern onderzoek heeft aangetoond dat het de groei van kwaadaardige tumoren in de darmen, borst of prostaat kan vertragen, zo niet voorkomen.
Voor vrouwen
Voor vrouwen is deze olie nuttig vanwege de aanwezigheid van fytosterolen. Dit zijn hormoonachtige stoffen die, in tegenstelling tot synthetische hormoonvervangingstherapie, geen bijwerkingen hebben. De aanwezigheid van deze stoffen maakt het mogelijk druivenpitolie te gebruiken als onderdeel van een gecombineerde therapie bij aandoeningen die door een hormonale disbalans worden veroorzaakt. Zo helpt het goed tijdens de overgang en bij een pijnlijk premenstrueel syndroom. Bovendien heeft de olie een gunstige invloed op de bloedvaten, waardoor het effectief is bij de behandeling van spataderen. Men gebruikt het ook rechtstreeks ter preventie van infectieziekten en ontstekingsziekten van de bekkenorganen. En over het algemeen heeft het gebruik ervan een gunstige uitwerking op alle organen van het voortplantingssysteem.
Ook druivenpitolie helpt bij de verzorging van de huid: het voedt haar en maakt haar gladder en zachter. Onderzoek heeft aangetoond dat het gebruik van dit product helpt om striae te voorkomen of zelfs te verwijderen en om kleine expressierimpeltjes weg te werken.
Voor mannen
Druivenpitolie bevat een geheel van stoffen die ontstekingsremmend werken, de spermatogenese verbeteren en de erectiele functie bevorderen. Dit is vooral belangrijk voor hedendaagse mannen, die vaak lijden onder de gevolgen van chronische stress en een zittend leven. Tot deze stoffen behoren de hierboven genoemde meervoudig onverzadigde vetzuren, vitaminen van de B-groep, tocoferol en ook bèta-sitosterol.
Voor mannen is het nuttig om druivenpitolie als therapeutisch en preventief middel in het dieet op te nemen. Het wordt als effectief beschouwd bij problemen zoals mannelijke onvruchtbaarheid, prostatitis, adenoom en zelfs oncologische aandoeningen van de prostaat (wat het gebruik van krachtige geneesmiddelen niet uitsluit).
Tijdens de zwangerschap
In het dieet van de aanstaande moeder moeten omega-6-onverzadigde vetzuren beslist aanwezig zijn. En druivenpitolie wordt als de beste bron daarvan beschouwd. Bovendien voorziet het de zwangere vrouw van alle noodzakelijke vitamines en spoorelementen. Sommige stoffen die erin zitten, hebben zelfs bacteriedodende eigenschappen, wat tijdens de zwangerschap ook zeer belangrijk is.
Toch zullen aanstaande moeders zeker geïnteresseerd zijn in nog een eigenschap van linolzuur. Linolzuur is verantwoordelijk voor de elasticiteit van de huid en het vermogen tot regeneratie. Daarom wordt druivenpitolie tijdens de zwangerschap op de huid aangebracht om striae te voorkomen.
Voor kinderen
Het wordt niet aanbevolen om kinderen onder de 12 jaar druivenpitolie te geven, omdat het, net als druiven zelf, een voedselallergie kan veroorzaken. Een uitzondering vormen gevallen waarin passende medische aanbevelingen bestaan – bijvoorbeeld bij ontstekingsziekten van de gewrichten kan het als uitwendig middel worden gebruikt, en bij diabetes kan het in een hoeveelheid van 1 theelepel per dag in het dieet worden opgenomen.
Bij gewichtsverlies
Linolzuur en oliezuur, die in deze olie zitten, normaliseren de vetstofwisseling en verbeteren de functie van het endocriene systeem. Daarom is dit product nuttig voor gewichtsverlies – uiteraard als het wordt gecombineerd met een gezond dieet. Als u een dieet volgt, kunt u dit type olie gebruiken als dressing voor groentesalades die in het dieet zijn opgenomen. Dit bevordert overigens een betere opname van antioxidanten zoals vitamine A en E.
Hoe druivenpitolie inwendig in te nemen
Dit product wordt gebruikt als uitwendig en inwendig middel. Als het gaat om inwendig gebruik voor therapeutische doeleinden, is de dosering 20 ml (2 eetlepels) per dag. De duur van de kuur is 30 dagen. Om het innemen van deze hoeveelheid olie gemakkelijker te maken, kunt u het wegdrinken met appelsap (als u geen gastritis heeft).

Als het gaat om inwendig gebruik in verschillende gerechten, dan is de norm 2–3 eetlepels olie per dag.
Als de olie wordt ingenomen voor preventieve en algemene versterkende doeleinden, is de norm 1 theelepel op een lege maag. De duur van de kuur is 2 weken.
Druivenpitolie in de geneeskunde
In de officiële geneeskunde wordt druivenpitolie beschouwd als een nuttig voedingssupplement. Het heeft geen zelfstandige therapeutische waarde, maar is een belangrijk onderdeel van een alomvattende behandelingsaanpak.
Bij diabetes mellitus
Vanwege het hoge gehalte aan organische zuren en druivenpolyfenolen zou deze olie niet alleen nuttig zijn bij obesitas, maar ook bij diabetes type 2, omdat het het glucosegehalte in het bloed verlaagt.
Belangrijk: De glycemische index van druivenpitolie — is 54 eenheden.
Bij gastritis
Bij gastritis met een verhoogde zuurgraad is deze olie nuttig omdat het de ontsteking van de maagslijmvliezen vermindert en bijdraagt aan de regeneratie ervan. Maar u moet het in kleine hoeveelheden (2–3 eetlepels) gebruiken in verschillende gerechten. En bovendien mogen producten die in druivenpitolie zijn gebakken niet worden geconsumeerd bij gastritis.
Bij jicht
Deze aandoening manifesteert zich door ontstekingsprocessen in de gewrichten, veroorzaakt door stoornissen in de zoutstofwisseling. Bij jicht wordt druivenpitolie niet oraal gebruikt. Maar als uitwendig middel heeft het zijn effectiviteit bewezen.
Om de pijn in een gewricht te verlichten, maakt u dit mengsel: neem 20 ml druivenpitolie, voeg 4 druppels etherische olie van lavendel en eucalyptus toe, en ook 5 druppels citroenolie. Wrijf het resulterende middel voorzichtig in het pijnlijke gewricht, wikkel het in een wollen doek en geef het volledige rust. Deze behandelingen kunnen dagelijks voor het slapengaan worden uitgevoerd.
Voor de lever
De samenstelling van druivenpitolie is uniek vanwege de hepatoprotectieve eigenschappen, wat bijdraagt aan het herstel van levercellen. Daarom kunt u, als er geen verergering van cholecystitis is, 1–2 theelepels van deze olie innemen bij leveraandoeningen. Houd er rekening mee dat het ook een choleretisch effect heeft, dus het kan helpen bij bepaalde aandoeningen van de galblaas en galstagnatie.
Druivenpitolie in de cosmetologie
Deze olie wordt zowel aan kant-en-klare cosmetische producten als aan thuis bereide maskers en scrubs toegevoegd. Vanwege het hoge gehalte aan antioxidanten wordt het gebruikt voor de verzorging van de huid van gezicht, lichaam en handen, en is het ook nuttig voor haar en wimpers.

Voor het gezicht
Over het algemeen wordt druivenpitolie gebruikt om de huid van het gezicht te voeden, maar op basis ervan worden ook andere producten bereid. Bijvoorbeeld:
- Verjongend masker. Op 15 ml druivenpitolie neemt u 1 eetlepel witte cosmetische klei en evenveel versgeperst citroensap. Het masker wordt niet langer dan 15 minuten op het gezicht gehouden om de huid niet te veel lichter te maken, en vervolgens verwijdert u het met een vochtig doekje.
- Reinigende scrub. Voor de bereiding mengt u 1 eetlepel druivenpitolie met dezelfde hoeveelheid koffiedik en gemalen havervlokken. Het middel wordt op de gezichtshuid aangebracht, even gemasseerd gedurende letterlijk twee minuten, vervolgens laat u het nog 10 minuten als masker zitten, en daarna spoelt u het af met warm water. Koffie geeft een versterkend effect door cafeïne, de vlokken en olie leveren vitamines.
U kunt ook een beetje druivenpitolie toevoegen aan uw gebruikelijke gezichtscrème.
Voor het haar
Druivenpitolie kan worden gebruikt voor allerlei maskers, omdat het de huid voedt en de haarzakjes stimuleert. Bijvoorbeeld:
- Voor haargroei en versterking van het haar. Op 1 eetlepel gemalen havervlokken neemt u 20 ml olie, mengt u met 1 theelepel tafelazijn (hoewel het beter is om appelazijn te gebruiken indien mogelijk). Het middel wordt goed gemengd en vervolgens aangebracht op vochtig haar na het wassen. Het hoofd wordt bedekt met plastic folie en vervolgens omwikkeld met een handdoek. Het masker wordt na 30 minuten uitgespoeld met gewone shampoo.
- Masker tegen vet haar. U neemt 4 theelepels druivenpitolie, 2-3 druppels etherische olie van tijm (te koop bij apotheken), voegt u 4 eetlepels blauwe cosmetische klei toe en roert u tot een dikke, romige consistentie. Het masker wordt op de haarwortels aangebracht en een half uur laten inwerken. Daarna spoelt u het uit met koel of warm water. Het is niet nodig om shampoo te gebruiken.
- Masker tegen seborroïsche dermatitis. Simpel gezegd is dit een uitstekend middel tegen roos. Hiervoor neemt u 4 theelepels olie, giet u er 1 eetlepel cognac bij, mengt u het vervolgens met twee verse eidooiers. Het verkregen mengsel wordt op het haar en de haarwortels aangebracht en met lichte massagebewegingen in de huid gewreven. De rest van het masker kan over de volledige lengte van het haar worden aangebracht, in een poging het gelijkmatig te verdelen. Na een half uur kan het middel met shampoo worden uitgespoeld.
Aangezien druivenpitolie individuele intolerantie kan veroorzaken, is het raadzaam om vooraf een paar druppels op de elleboogplooi of pols aan te brengen en na een paar minuten de reactie te controleren.
Voor wenkbrauwen en wimpers
De olie is ideaal voor de verzorging van wenkbrauwen en wimpers. Op basis ervan kunt u de volgende producten maken:
- Voedende mix voor wenkbrauwen en wimpers. U mengt 1 ml castorolie en 1 ml druivenpitolie en voegt 1 capsule vitamine A toe. Dit mengsel is moeilijk met de handen te verdelen; u kunt beter een speciale borstel voor wenkbrauwen en wimpers gebruiken om het gelijkmatig aan te brengen. U houdt het product 10 tot 40 minuten op, afhankelijk van uw tolerantie. Daarna spoelt u het af met uw gebruikelijke make-up remover.
- Hydraterend masker. Druivenpitolie wordt in gelijke delen gemengd met sap van verse aloëbladeren. Het mengsel wordt op wattenschijfjes aangebracht en gebruikt als kompressen voor de oogleden. Deze formule verzorgt zowel de wimpers als de gevoelige huid rond de ogen, hydrateert en helpt vermoeidheid te verlichten.
Het is zeer belangrijk dat u het product volledig afspoelt, anders kan lichte zwelling van de oogleden optreden. Bij het aanbrengen moet u erop letten dat de olie niet bij de wortels van de wimpers komt. Anders komt het op het slijmvlies terecht en kan dit irritatie veroorzaken. Om de olie te verwijderen, kunt u het beste wattenschijfjes of sponzen gebruiken.
Druivenpitolie in de keuken
Deze olie wordt veel gebruikt in de keuken vanwege de uitstekende eigenschappen. Ten eerste heeft het een hoog rookpunt (+216°C), waardoor het niet alleen ideaal is om te bakken en te braden, maar ook om te frituren. Ten tweede is het lichter dan olijfolie en vanuit voedingsoogpunt zelfs gezonder, dus in recepten wordt druivenpitolie vaak gebruikt in plaats van olijfolie. Zelfs ongeraffineerde druivenpitolie is helder, heeft vrijwel geen geur en een lichte nootachtige smaak. Het beïnvloedt de smaak van andere producten nauwelijks, waardoor het een ideale basis is voor saladedressings.

Op basis van druivenpitolie worden zogenaamde aromatische oliën bereid, die vervolgens worden gecombineerd met vlees- en visgerechten en verschillende bijgerechten. Hiervoor gebruikt u druivenpitolie als basis en mengt u het met fijngehakte knoflook en eventuele kruiden – peterselie, basilicum, oregano.
Druivenpitolie kan ook worden gebruikt om zelf mayonaise te maken. Sommige koks voegen een kleine hoeveelheid van deze olie toe aan groenten bij het inmaken. En zoals hieronder wordt besproken, wordt het ook gebruikt bij het bakken van aardappelen om een rijke goudgele kleur te krijgen.
Hoewel u eindeloos met deze olie kunt experimenteren, kunt u ook gebruikmaken van kant-en-klare recepten:
- Salade met peer, rucola en kaas. Voor de bereiding hebt u 150 g rucola nodig, 2 middelgrote stevige peren, schapenkaas, sap van één citroen, noten, zeezout, zwarte peper en druivenpitolie naar smaak. De peren worden geschild, van het klokhuis ontdaan, in dunne partjes gesneden en met citroensap besprenkeld. De rucola wordt op een schaal gelegd, erbovenop versierd met plakjes peer en stukjes kaas, alles bestrooid met gemalen noten en overgoten met druivenpitolie.
- Salade van kool en gedroogde pruimen. Voor de bereiding hebt u 300 g witte kool nodig, 4 gedroogde pruimen, 1 stevige peer van middelgroot formaat, 1 kleine ui, sap van één citroen, druivenpitolie (tot 3 el.). De kool wordt in dunne reepjes gesneden, de ui in halve ringen; dit wordt gemengd en licht met de vingers gekneusd. De peer wordt ook in dunne reepjes gesneden, met citroensap besprenkeld en aan de andere groenten toegevoegd. De gedroogde pruimen worden, als ze te hard zijn, eerst geweekt en daarna gesneden. Alle ingrediënten worden gemengd en met druivenpitolie aangemaakt.
- Gebakken aardappelen met paddenstoelen. Druivenpitolie geeft dit gerecht een vollere smaak en een mooie kleur. Voor de bereiding hebt u aardappelen (5–6 stuks), 0,5 kg bevroren honingzwammen, 2 uien, zeezout en druivenpitolie naar smaak nodig. De ui wordt in een vrij diepe koekenpan in druivenpitolie gefruit, de honingzwammen worden toegevoegd en 5 minuten gebakken; daarna worden de in reepjes gesneden aardappelen bij de paddenstoelen gedaan en op de gebruikelijke wijze bereid.
- Kipfilets met sinaasappel en gember. Voor de bereiding hebt u 2 kipfilets, 1 sinaasappel, 2 el. geraspte gemberwortel, 2 teentjes knoflook, 1 el. druivenpitolie, zout en peper naar smaak nodig. De kipfilets worden licht platgeslagen en in kleine stukjes gesneden. De sinaasappelzest wordt met de geraspte gember gemengd. De teentjes knoflook worden in druivenpitolie verwarmd zodat de aromatische stoffen erin overgaan, en daarna verwijderd. De stukjes kip worden in de olie gelegd en 5 minuten gebakken; daarna wordt de met sinaasappelzest gemengde gember eroverheen gestrooid. Vervolgens wordt het vlees overgoten met sinaasappelsap, gemengd met 2 el. sojasaus, en nog 10 minuten bereid.
Op basis van druivenpitolie worden marinades voor vis en vlees bereid, met toevoeging van verschillende specerijen die kenmerkend zijn voor de mediterrane keuken. Zelfs aardappelpuree, tarwepap, couscous of bulgur zullen baat hebben bij een dergelijke toevoeging.
Kunt u bakken met druivenpitolie?
Druivenpitolie bevat veel oliezuur. De chemische samenstelling ervan zorgt voor een hoge hittebestendigheid van het product. Daarom wordt aangenomen dat deze olie ideaal is voor het bakken van vlees, vis, groenten, pasteitjes enz.
Nadelen en contra-indicaties
Over het algemeen zijn er geen bijwerkingen bij het gebruik van deze olie. Bij inname in grote hoeveelheden kan het echter onaangename gevoelens in de buik en diverse dyspeptische symptomen veroorzaken.
Druivenpitolie heeft vrijwel geen contra-indicaties. Een uitzondering is een individuele overgevoeligheid voor de bestanddelen ervan, zowel bij inwendig als bij uitwendig gebruik. Bovendien wordt de olie vanwege de galafdrijvende werking niet gebruikt bij galstenen en bij een acute galblaasontsteking.
Hoe te kiezen en te bewaren
Druivenpitolie wordt in alle wijnbouwregio's geproduceerd. Het product uit Frankrijk, Italië, Spanje en Argentinië wordt als het kwalitatief beste beschouwd.
Voor de industriële productie van dit product worden twee methoden gebruikt: warme extractie en koude persing. De tweede variant wordt als kwalitatief beter beschouwd, omdat koude persing meer vitaminen en nuttige stoffen behoudt. De opbrengst van het eindproduct is bij deze methode echter veel lager dan bij warme extractie, waardoor deze technologie in de praktijk vrij zelden wordt toegepast. Als u echter de mogelijkheid hebt, kunt u beter voor koudgeperste olie kiezen. Bij warme extractie gaat een deel van de nuttige stoffen verloren, maar er blijft nog steeds een vrij grote hoeveelheid vitaminen en organische zuren over.
U moet olie kopen die in glazen flessen is gebotteld. Ten eerste is dit de enige juiste manier om deze te bewaren. Ten tweede kunt u door zulke flessen de kleur goed bekijken. De kleur moet geel zijn met een groenachtige tint. Er komen echter ook oliën met een uitgesproken groene kleur voor. Dat betekent niet dat ze van slechte kwaliteit zijn, maar alleen dat er nog een grote hoeveelheid van het plantaardige pigment chlorofyl in zit, dat deze tint veroorzaakt. U moet beslist controleren of er bezinksel in de fles zit. In natuurlijke olie zit het vrijwel altijd, maar in kleine hoeveelheid.
Omdat druivenpitolie heel weinig omega-3-vetzuren bevat, is deze zeer bestand tegen oxidatie en blijft ze daarom bij een juiste behandeling vrij lang houdbaar. Bovendien kunt u het aan sommige andere plantaardige oliën toevoegen om de houdbaarheid te verlengen (bijvoorbeeld aan lijnzaadolie, olijfolie of zonnebloemolie).
Toch kan zelfs de beste druivenpitolie niet langer dan 12 maanden na de productiedatum worden bewaard. Als u de olie nog niet hebt gebruikt, moet u de gesloten fles op een donkere plaats bij kamertemperatuur bewaren. Als de fles al geopend is, mag u deze alleen in de koelkast bewaren.
Hoe maakt u druivenpitolie thuis?
Druivenpitolie thuis maken is niet zo moeilijk als u zou denken. Wat de nuttige eigenschappen betreft, zal dit product vergelijkbaar zijn met een fabrieksproduct.

Voor het bereiden van de olie kiest u verse druiven (rode of zwarte, waarbij de tweede variant de voorkeur geniet). Volg daarna deze instructies:
- Verwijder de pitten uit de druiven.
- Spoel de pitten grondig af onder stromend water.
- Droog ze in de oven bij een temperatuur van +60 °C en roer ze af en toe door.
- Het gedroogde materiaal wordt in een koffiemolen gemalen om de zaadhuid te breken. Het verkregen materiaal wordt in een glazen pot gedaan.
- De gemalen pitten worden overgoten met hoogwaardige, geraffineerde (dit is belangrijk) zonnebloemolie, zodat het materiaal volledig bedekt is. Het is zelfs wenselijk dat het niveau 4–5 cm hoger ligt. Vervolgens wordt het mengsel verwarmd in een waterbad. De temperatuur bij deze procedure mag niet hoger zijn dan 70°C. Het proces duurt ongeveer een etmaal.
Hierna wordt de bovenste laag olie afgegoten. Dit is dan de zelfgemaakte druivenpitolie, in wezen het extract van de pitten. De beschreven verwarming in een waterbad wordt nog drie keer herhaald. Maar men moet bedenken dat de hoogste concentratie aan nuttige stoffen in het eerste extract zit.
Interessante feiten over druiven
Druif is werkelijk een unieke plant; al zijn delen zijn nuttig, inclusief de bladeren, het vruchtvlees, de schil van de bessen en zelfs de pitten. Momenteel zijn er wereldwijd meer dan 5000 soorten gecultiveerde druiven. 85% hiervan is gekweekt voor wijnproductie en slechts 12% zijn tafeldruiven. De overige soorten zijn pitloze druiven, waarvan rozijnen worden gemaakt. Deze indeling is echter grotendeels arbitrair. Tafeldruiven hebben grotere bessen en een zoete smaak zonder scherpe tonen, maar zowel tafel- als rozijnenrassen kunnen worden gegeten.
Vanuit chemisch oogpunt is druif een zeer complexe combinatie van actieve stoffen. In totaal zijn er meer dan 150. Daarom ontstond er ooit een aparte richting in de geneeskunde: ampelotherapie, oftewel behandeling met druiven. In de oudheid dronken patiënten druivensap volgens een schema, net zoals nu 'Narzan' of 'Borjomi'.
Ampelotherapie ontwikkelt zich ook vandaag de dag, en de zaden spelen een steeds belangrijkere rol. Ze vormen 20–30% van de druivenpulp. Interessant is dat niet alle zaden worden gebruikt voor de productie van druivenpitolie. Sommige worden grondstof voor koffiesurrogaat.
Het is interessant dat een druivenrank zelfs uit een gewone pit kan worden gekweekt. Maar dan krijgt men een wilde stek. Rassenplanten behouden hun eigenschappen alleen bij vermeerdering door stekken.
«Belangrijk: alle informatie op de website wordt uitsluitend ter informatie verstrekt. Raadpleeg een specialist op het betreffende vakgebied voordat u bepaalde aanbevelingen toepast. Noch de redactie, noch de auteurs zijn aansprakelijk voor eventuele schade die door de materialen wordt veroorzaakt.»
