Kliswortel: geneeskrachtige eigenschappen en contra-indicaties

Klis is een van de meest voorkomende planten; u kunt hem vinden op braakliggende terreinen, langs wegen en soms ook op een tuinperceel als het terrein niet goed wordt onderhouden. Hij wordt zowel in de officiële geneeskunde als in de volksgeneeskunde veel gebruikt. Voornamelijk wordt de kliswortel als medicinale grondstof gebruikt; de bladeren worden veel minder vaak gebruikt omdat ze minder nuttige stoffen bevatten.

Hoe ziet de plant eruit?

Er bestaan verschillende soorten klis, maar de verschillen zijn klein. Het meest voorkomend is de grote klis – een kruidachtige tweejarige plant die een hoogte kan bereiken van 0,6–1,8 m. Het meest opvallende deel is het vrij krachtige penwortelstelsel. De wortel van deze plant is groot en dik, en kan een lengte bereiken van 60 cm.

De stengel van de klis is recht en geribbeld, en vertakt zich sterk in het bovenste gedeelte. In het eerste jaar vormen zich alleen bladeren die een rozet vormen. In het tweede jaar heeft de klis zowel rechte stengels als gewone bladeren – groot, met gave randen, donkergroen van boven en grijsachtig viltig aan de onderzijde.

De klis bloeit met purperviolette bloemen die in bolvormige mandjes zijn verzameld. Ze bereiken een diameter van 30–40 mm, niet meer. Dit gebeurt in juli-augustus. Aan het einde van de zomer en het begin van de herfst verschijnen de vruchten, die bruine zaadjes zijn.

Velen kennen ook de tweede variant van de plant – de viltklis. In de volksmond wordt het vaak klit genoemd. Het is ook een tweejarige plant met een lange en vlezige wortel. De bladeren zijn groot, maar over het algemeen kleiner dan die van de hierboven beschreven grote klis. En de bloemen van de klit, die met kleine stekels aan kleding blijven haken, zijn bij iedereen bekend.

Waar groeit het

Deze plant is wijdverspreid over geheel Eurazië in gematigde klimaatzones. Hij komt voor in Scandinavië, Groot-Brittannië en het Middellandse Zeegebied. Bovendien is hij vanuit Rusland naar Europa gekomen, waar hij over het hele grondgebied tot aan Siberië, het Nabije Oosten en het Verre Oosten voorkomt. Klis komt ook voor in Japan, China en zelfs India. Vrij recentelijk (in biologische termen) is de klis ook naar het Noord-Amerikaanse continent en Latijns-Amerika gebracht.

In natuurlijke omstandigheden kan de klis echter groeien in bossen en tussen struikgewas, maar hij geeft de voorkeur aan plaatsen dichter bij menselijke bewoning. Daarnaast groeit hij vaak op vervuilde of verlaten terreinen waar de grond rijk is aan stikstof.

Oogst en opslag

Als medicinale grondstof kunnen alleen de wortels van de eerstejaars klis worden gebruikt. Bij de 'tweedejaars' wordt de wortel houtachtig en bevat hij vrijwel geen nuttige stoffen meer. De 'eerstejaars' is te herkennen aan de afwezigheid van een bloemstengel.

De wortels moeten in september-oktober worden opgegraven, want juist dan bevatten zij de meeste nuttige stoffen. De wortels worden voorzichtig uit de grond gehaald om beschadiging te voorkomen, door de rozet op voldoende diepte af te graven, rekening houdend met de aanzienlijke lengte. Eerst laat men de opgegraven wortel drogen, daarna worden de resten aarde verwijderd. Sommige kruidkundigen zijn van mening dat de wortel niet gewassen mag worden, omdat dan ook de nuttige stoffen met het water van het oppervlak zouden wegspoelen. Maar de meeste moderne fytotherapeuten vinden dat de wortel toch onder stromend water moet worden afgespoeld, afgedroogd, en dat het gedeelte dat boven de grond uitsteekt bij de wortelhals moet worden afgesneden, en pas daarna kan men met het droogproces beginnen.

Omdat de wortels groot zijn, worden ze in stukken van 5–10 cm lang gesneden. Dikke wortels moeten bovendien in de lengte doormidden worden gesneden.

De plant wordt in de open lucht of binnenshuis gedroogd, mits deze goed geventileerd is. Bij een hoge luchtvochtigheid is het beter om de wortels te drogen in drogers die voor groenten en fruit worden gebruikt, waarbij een zachte temperatuur van 45–50 graden wordt gekozen.

Gedroogde wortels worden bewaard in papieren zakken of linnen zakken op een donkere en droge plaats. De houdbaarheid is 3 jaar. Sommige kruidkundigen raden aan om het materiaal in poedervorm te bewaren, na het te hebben gemalen met een koffiemolen.

Kan men invriezen?
De kliswortel kan worden ingevroren. Hij verliest zijn geneeskrachtige eigenschappen niet. De wortels worden gewassen, uitgezocht, gedroogd, in stukken gesneden en in de vriezer geplaatst in speciale zakjes of plastic containers.

Chemische samenstelling

De kliswortel wordt gebruikt als medicinale grondstof. Maar hij heeft ook voedingswaarde. De moderne industrie onderzoekt de mogelijkheid om puree van kliswortels te gebruiken als grondstof voor de productie van dieetproducten, waaronder zuivelproducten. En in de oudheid werden de gebakken worteltjes van de plant gegeten.

Alle heilzame eigenschappen van de kliswortel zijn te danken aan de chemische samenstelling. Niet alle bestanddelen zijn volledig bestudeerd, maar vandaag de dag denken wetenschappers al dat klis een schat aan nuttige elementen is. De wortel bevat:

1. Polysacharide inuline (waarvan het gehalte tot 45% bedraagt). Deze stof is een prebioticum (dankzij deze stof wordt de nuttige microflora hersteld en het verteringsproces verbeterd) en neemt actief deel aan de stofwisseling. Dankzij inuline worden vitaminen en mineralen beter opgenomen, worden gifstoffen afgevoerd, wordt de koolhydraatstofwisseling verbeterd, waardoor het bloedsuikergehalte daalt. Deze stof helpt het immuunsysteem te versterken.
2. Etherische klisolie.
3. Vetzuren (zoals stearinezuur en palmitinezuur).
4. Glycosiden, die nodig zijn voor een normale spijsvertering en hartfunctie.
5. Looistoffen.
6. Sitosterol en stigmasterol zijn fytosterolen, dat wil zeggen stoffen die hormoonachtige eigenschappen hebben en de hedendaagse kunstmatige hormonen kunnen vervangen (maar zonder hun bijwerkingen).
7. Organische zuren (waaronder cafeïnezuur, dat bekend staat om zijn antioxiderende en ontstekingsremmende eigenschappen).
8. Een grote hoeveelheid eiwit (tot 12%), wat de kliswortel tot een waardevol voedingsmiddel maakt, temeer omdat het qua smaak aan pastinaak of peterselie doet denken.
9. Ascorbinezuur, dat de conditie van de bloedvaten aanzienlijk verbetert en een antioxidant is.
10. B-vitaminen, die het zenuwstelsel normaliseren en deelnemen aan de stofwisselingsprocessen.
11. Mineraalzouten, waaronder calcium en kalium, zonder welke de werking van de hartspier onmogelijk is.

Deze samenstelling heeft de wortel van alle klissoorten. Het verschil zit voornamelijk in de verhoudingen en de specifieke massaverdeling, maar dat is niet al te groot. In de geneeskunde wordt de grote klis het meest gebruikt. Dit komt doordat hij vaker in de natuur voorkomt en zijn wortel groter is.

Uit bovenstaande gegevens blijkt dat de belangrijkste componenten in de samenstelling van klis vezels en voedingsvezels zijn, evenals eiwitten. Het is interessant dat veel van de mineralen zich niet in het merg maar in de schil van de wortel bevinden. Daarom wordt aanbevolen de wortel niet te schillen bij de bereiding van geneesmiddelen op basis van dit materiaal.

Geneeskrachtige eigenschappen van kliswortel

De kliswortel heeft een breed scala aan geneeskrachtige eigenschappen. Hij:

1. Zorgt voor snelle weefselregeneratie, waardoor hij als wondhelend middel kan worden gebruikt.
2. Heeft het vermogen om de bloedsuikerspiegel te verlagen.
3. Verlicht ontstekingen.
4. Bevordert een normale productie van pancreasenzymen.
5. Werkt als een mild laxeermiddel.
6. Heeft een antiseptische en bactericide werking.
7. Heeft een galafdrijvende werking en helpt de leverfunctie te normaliseren.
8. Normaliseert de spijsverteringsprocessen.
9. Heeft een vochtafdrijvende werking, waardoor hij kan worden gebruikt bij nieraandoeningen, en ook om zwelling bij andere aandoeningen te verminderen.
10. Versnelt de stofwisselingsprocessen.
11. Verlicht jeuk bij allergische reacties.
12. Verbetert de conditie van huid en haar.
13. Heeft koortsverlagende eigenschappen, waardoor hij wordt gebruikt bij de behandeling van verkoudheid (temeer omdat kliswortel ook een uitgesproken zweetdrijvend effect heeft, wat bij virussen belangrijk is omdat het helpt om gifstoffen sneller af te voeren).

Het is duidelijk dat de kliswortel qua antibacteriële werking onderdoet voor moderne antibiotica, en zijn pijnstillende werking is zwakker dan die van niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen. Daarom vervangt hij bij ernstige bacteriële infecties geen antibiotica, maar wordt hij gebruikt als middel voor een combinatietherapie.

Voor vrouwen

Voor vrouwen is dit middel om meerdere redenen nuttig. Ten eerste helpen de ontstekingsremmende eigenschappen bij het bestrijden van verschillende aandoeningen van de bekkenorganen. Ten tweede behandelt het hoge gehalte aan fytosterolen PMS, mastopathie en verbetert het de toestand tijdens de menopauze. En ten derde maken de antioxiderende eigenschappen van klis het mogelijk om het te gebruiken tegen rimpels en om de huidconditie te verbeteren.

Voor mannen

Voor mannen zijn de ontstekingsremmende eigenschappen van kliswortel het meest belangrijk, omdat ze een bijzonder belangrijke rol spelen bij de behandeling van prostatitis. Uit een aantal onderzoeken is echter gebleken dat deze plant componenten bevat die de weefselgroei kenmerkend voor prostaatadenoom kunnen stoppen, wat ook zeer belangrijk is. Ten slotte verlicht deze plant constipatie, waar mannen vaker last van hebben dan vrouwen.

Afkooksels van kliswortel en thee op basis daarvan helpen ook de bloedvaten te reinigen, waardoor het risico op cholesterolplaques en de ontwikkeling van coronaire hartziekte (CHZ) – een andere pathologie die meer kenmerkend is voor mannen – wordt verminderd.

Tijdens de zwangerschap

Aangezien er momenteel geen onderzoeken zijn uitgevoerd die de veiligheid van het gebruik van kliswortel tijdens de zwangerschap aantonen, raden veel artsen aan om producten op basis daarvan te vermijden. De wortel bevat fytosterolen die het hormonale niveau van de aanstaande moeder kunnen beïnvloeden. Dit betreft echter alleen het inwendig gebruik van klispreparaten. De afkooksels ervan kunnen tijdens de zwangerschap worden gebruikt om het haar te spoelen. Dit geldt ook voor de lactatieperiode, wanneer inwendig gebruik verboden is om allergieën te voorkomen.

Voor kinderen

Voor kinderen jonger dan twee jaar zijn preparaten op basis van kliswortel gecontra-indiceerd. Later worden extracten en afkooksels gegeven aan kleuters bij hoest, verkoudheid en allergieën.

Bij gewichtsverlies

In de diëtetiek wordt kliswortel om meerdere redenen gebruikt. Ten eerste vanwege de aanwezigheid van voedingsvezels. Deze hebben de eigenschap om de stofwisselingsprocessen te beïnvloeden, de stofwisseling te versnellen en de afvoer van gifstoffen uit het lichaam te verbeteren. Interessant is dat in de landen van de Stille Oceaan-regio, die erom bekend staan dat obesitas onder hun inwoners zeldzaam is, kliswortel vaak wordt toegevoegd aan verschillende calorierijke gerechten die veel vet bevatten. Lang voordat er wetenschappelijk onderzoek werd gedaan, wisten de volkeren van deze landen dat kliswortel de opname van dergelijke componenten verbetert. En de moderne wetenschap weet dat dit gebeurt dankzij inuline.

Het wordt in veel planten aangetroffen, waaronder de aardpeer. Maar de kliswortel is op dit gebied de recordhouder. Inuline heeft een aangename zoete smaak en een neutrale geur. De kliswortel zelf heeft ook geen uitgesproken aroma, dus u kunt het in allerlei dieetgerechten gebruiken. Slechts 8–10 g inuline per dag is voldoende om de bloedsuikerspiegel te normaliseren, de stofwisseling te verbeteren en de ontwikkeling van bifidobacteriën te stimuleren. Dit betekent dat u 25–30 g kliswortel moet consumeren. U kunt het gebruiken in stoofgerechten of salades, of er op basis van onderstaand recept jam van maken. Uiteraard zal het beperken van vetten de effectiviteit van de kliswortel voor gewichtsverlies aanzienlijk vergroten.

De wortel van deze plant heeft ook een diuretisch effect, waardoor overtollig vocht uit het lichaam wordt afgevoerd. Dit helpt ook om gewicht te verliezen. Om dit effect te bereiken, kunt u elke dag een kopje thee van kliswortel drinken. Het verhoogt de bloeddruk niet en helpt de bloedvaten te reinigen, wat ook gunstig is voor de gezondheid.

Kliswortel in de volksgeneeskunde

Klis wordt niet alleen in Rusland gebruikt in de volksgeneeskunde, maar ook in vele andere landen – Bulgarije, China, Japan. Het wordt beschouwd als een goed middel tegen stomatitis, jicht, bronchiale astma en zelfs gynaecologische aandoeningen.

Bij diabetes mellitus

Kliswortel bevat stoffen die helpen de bloedsuikerspiegel te normaliseren. Daarom wordt afkooksel van kliswortel gedronken bij diabetes type 2. U bereidt het als volgt: neem 4 eetlepels gesneden en vooraf gedroogde wortels en giet er 300 ml kokend water overheen, laat het vervolgens twee uur trekken, bij voorkeur in een thermoskan (of gewoon door de container met het afkooksel te bedekken met een warme deken).

U drinkt het middel drie keer per dag na de hoofdmaaltijden, 100 ml (1/2 kopje). Voor gebruik moet u het afkooksel zeven.

Bij pancreatitis

Deze aandoening is een ontsteking van de alvleesklier. Bij acute pancreatitis moet u onmiddellijk medische hulp zoeken, u mag geen afkooksels drinken. Maar bij een chronische aandoening is fytotherapie wel toegestaan (echter alleen na overleg met een arts).

Bij pancreatitis neemt u een aftreksel van kliswortel. U bereidt het als volgt: neem 1 eetlepel gedroogd, vermalen materiaal, giet er 2 kopjes kokend water overheen en laat het vervolgens twee uur trekken. Daarna brengt u het middel aan de kook, laat het 15 minuten op laag vuur sudderen en drinkt u het afgekoelde en gezeefde aftreksel in plaats van thee, drie keer per dag, 100–120 ml.

Bij gastritis

De ontstekingsremmende eigenschappen van klis helpen ook bij gastritis. In de volksgeneeskunde zijn verschillende recepten populair. Ten eerste kunt u een aftreksel van kliswortel drinken. Voor de bereiding neemt u 1 theelepel gemalen droge grondstof, giet u 200 ml gekookt water (maar niet heet, op kamertemperatuur), laat u het middel 8 uur trekken – het beste is om het 's nachts te laten staan. 's Ochtends filtert u het aftreksel en neemt u 70 ml (ongeveer een derde van een glas) drie keer per dag, een half uur voor het ontbijt, de lunch of het diner.

Sommige kruidkundigen stellen voor om het aftreksel anders te bereiden. U neemt 1 theelepel gemalen droge wortel en giet u 400 ml kokend water. Laat het middel 12 uur trekken. De volgende dag filtert u het aftreksel en drinkt u 100 ml 4 keer per dag voor de maaltijden.

Ten tweede wordt bij acute gastritis aanbevolen om jonge kliswortels (van planten van het eerste levensjaar) te gebruiken, en wel rauw. Sommige kruidkundigen raden aan om 4–5 van dergelijke wortels te eten. Ze moeten vers zijn. Ze worden alleen gebruikt binnen 24 uur nadat ze zijn opgegraven, daarna verliezen ze hun heilzame eigenschappen. De duur van de kuur is 2–3 weken, waarna u zeker een pauze moet nemen.

Ten derde kunt u poeder van gedroogde kliswortel nemen, gemalen in een koffiemolen, het in gelijke verhoudingen mengen met alcohol en honing, en 1 eetlepel drie keer per dag voor de hoofdgerechten eten.

Voor de darmen

Bij de behandeling van zweren in de darm worden dezelfde recepten gebruikt als hierboven voor gastritis vermeld.

Bij constipatie

De voedingsvezels in kliswortel maken het een uitstekend middel tegen constipatie veroorzaakt door darmstoornissen. Daarom wordt aanbevolen om de wortel van de plant aan het dagelijkse dieet toe te voegen ter preventie van constipatie. U kunt ook thee drinken bereid volgens het onderstaande recept.

Bij jicht

Deze ziekte wordt veroorzaakt door stoornissen in de zoutwisseling. Klis kan dit niet normaliseren, maar kan de ontsteking die het veroorzaakt verminderen. Daarom wordt het bij deze ziekte in combinatietherapie gebruikt.

Het middel wordt als volgt bereid. U neemt 1 eetlepel gedroogde grondstof en giet u 0,6 liter net gekookt water, en laat het dan in een thermoskan (of een met een handdoek omwikkelde pan) twee uur trekken. Daarna filtert u het middel door een willekeurig filter (u kunt gaas gebruiken) en drinkt u minstens drie keer per dag 40 ml, 10–15 minuten voor de hoofdgerechten.

Bij colitis

In de bladeren van klis zitten veel componenten die het effectief maken tegen darmzweren en colitis. Maar ook in de kliswortel zijn ze aanwezig, zij het in iets mindere mate. Voor de behandeling neemt u 1 theelepel droge wortel, giet u 0,4 liter kokend water, laat u het een nacht in een thermobeker trekken en drinkt u 4 keer per dag 100 ml van het aftreksel. De drank moet warm zijn, omdat koud water de symptomen alleen maar verergert.

Voor de lever

De ingrediënten in de wortel van de klis maken het niet alleen een gastro-, maar ook een hepatoprotector – een middel dat gunstig is voor de levercellen (en zelfs voor het gehele hepatobiliaire systeem, omdat het een galafscheidende werking heeft). Bij leveraandoeningen neemt men een aftreksel van kliswortel. Voor de bereiding ervan gebruikt u 4 eetlepels gedroogde, fijngemalen grondstof op 2 koppen kokend water. Deze infusie laat u gedurende de hele nacht in een geïsoleerde houder of thermosbeker staan, brengt u vervolgens aan de kook, laat u afkoelen tot een aanvaardbare temperatuur (zodat het niet te heet is, maar goed warm) en zeef u het. De verkregen infusie drinkt u gedurende de dag in kleine porties.

Bij aambeien

Bij deze aandoening is het zeer belangrijk het spijsverteringsproces te verbeteren. Dit helpt de prebiotische inuline, die in kliswortel aanwezig is. Bovendien hebben glycosiden een mild laxerend effect en bevorderen ze een normale stoelgang, wat erg belangrijk is bij aambeien. Deze plant heeft ook een pijnstillende werking – in de acute fase helpt het de onaangename symptomen te verzachten. Ook vermindert kliswortel de zwelling, wat de ontsteking kan doen afnemen. Ten slotte is het nuttig voor het versterken van de bloedvaten.

In dergelijke gevallen wordt inwendig een afkooksel van kliswortel ingenomen, bereid volgens het onderstaande recept. Het afkooksel kan ook worden gebruikt voor het wassen van de intieme zone – het daarin aanwezige salicylzuur helpt wondjes sneller te genezen.

Bij cholecystitis

Aangezien kliswortel een galafscheidende werking heeft, wordt het beschouwd als een goed middel tegen galstagnatie die door deze aandoening wordt veroorzaakt. Maar daarnaast vermindert het ontstekingen, wat ook zeer belangrijk is bij de behandeling van cholecystitis. In dergelijke gevallen wordt aangeraden een afkooksel van kliswortel te nemen. U bereidt het als volgt: neem 2 eetlepels verse of gedroogde grondstof, giet er een glas kokend water overheen en verwarm het vervolgens niet direct, maar door de houder in een grotere pan met water te plaatsen. Dit doet u nog 20 minuten. Daarna laat u het middel nog een half uur trekken tot het is afgekoeld, filtert u het en drinkt u het ongeacht de maaltijd, 1 eetlepel 's ochtends, 's middags en 's avonds (maar niet voor het slapen gaan).

Bij cystitis (blaasontsteking)

Dit is een ontstekingsziekte van de urineblaas, meestal veroorzaakt door een bacteriële infectie. Klis vermindert de ontsteking en helpt ziekteverwekkende organismen te elimineren. Bovendien heeft het een vochtafdrijvende werking, wat helpt gifstoffen sneller uit te scheiden en de toestand verlicht. Het wordt echter niet gebruikt in plaats van een antibioticum, maar in combinatie met de door de arts voorgeschreven medicijnen. In dat geval wordt aanbevolen een afkooksel te drinken dat is bereid volgens het onderstaande recept.

Bij prostatitis

De ontstekingsremmende eigenschappen van kliswortel maken het ook bruikbaar als middel tegen prostatitis. Hiervoor bereidt u een infusie: 2 eetlepels fijngesneden verse wortel op een glas water op kamertemperatuur. Laat het middel twee uur trekken, breng het aan de kook, laat het afkoelen, giet het door een fijne zeef en neem driemaal daags 100 ml. Dit recept wordt ook als effectief beschouwd bij prostaatadenoom.

Bij hoest

Een aftreksel van kliswortel, bereid volgens het onderstaande recept, wordt beschouwd als een effectief middel om te gorgelen bij keelontsteking en andere luchtwegaandoeningen. Deze procedure kan elke twee uur worden herhaald.

Bij bronchitis en andere aandoeningen die gepaard gaan met hoesten, wordt ook een afkooksel gebruikt – 1 theelepel gedroogde wortel per kopje kokend water. Voor gebruik wordt het middel gezeefd. Het wordt 3–4 keer per dag 1 eetlepel gedronken. Het afkooksel verdunt het slijm en helpt het snel uit de luchtwegen te verwijderen.

Voor allergieën

Zoals bekend is allergie een auto-immuunziekte. Het is niet te genezen, maar het risico op een ernstige reactie kan tot een minimum worden beperkt, en klis doet dit uitstekend. Daarom wordt aanbevolen om thee te drinken die is bereid volgens het onderstaande recept. Ook een afkooksel van kliswortel helpt de uitingen van huidallergische reacties bij diathese te verminderen.

Voor gewrichten

Bij artritis, reuma en ontstekingsziekten van de gewrichten is kliswortel nuttig omdat het zwelling en koorts vermindert, en ook een bacteriedodende werking heeft (en de oorzaak van artritis kunnen ook infecties zijn die worden veroorzaakt door pathogene micro-organismen). Bovendien heeft de plant een ontstekingsremmende werking.

U kunt bij deze aandoeningen een afkooksel innemen dat in een waterbad is bereid zoals hierboven beschreven. Ook wordt aanbevolen een olie-extract te maken, daarmee gaas te doordrenken en een kompres op het probleemgewricht aan te brengen.

Bij mastopathie

Deze aandoening wordt vaak veroorzaakt door hormonale stoornissen. De fytosterolen in de kliswortel helpen de situatie te normaliseren. Het is niet voor niets dat deze plant in veel kant-en-klare preparaten zit. Voordat u het gebruikt, moet u echter nog wel tests ondergaan en uw behandelend arts raadplegen.

Bij mastopathie wordt een kant-en-klaar apotheekextract van kliswortel gebruikt, volgens de instructies van de fabrikant. Maar het is beter om zelf een aftreksel te bereiden – neem hiervoor 1 eetlepel gedroogde kliswortel, overgiet het met een glas net gekookt water, laat het een half uur afkoelen en drink het vervolgens gedurende de dag op.

Bij oncologische aandoeningen

De effectiviteit van kliswortel tegen oncologische ziekten is niet bewezen, maar een aantal onderzoekers beschouwt het als een veelbelovend preventief middel. In de volksgeneeskunde wordt hiervoor het volgende recept aangeboden: 10 g gedroogde kliswortel wordt fijngemaakt, 1 theelepel bloemenhoning wordt toegevoegd, overgoten met een glas wodka en gedurende 10 dagen op een donkere en droge plaats laten trekken, waarbij de container met het drankje regelmatig wordt geschud. Na deze periode wordt de tinctuur als klaar voor gebruik beschouwd. Ter preventie wordt aanbevolen dagelijks 15 ml van het middel in te nemen, verdund in een half glas water.

Tegen parasieten

U neemt 1 eetlepel fijngemalen kliswortels en doet deze in een geëmailleerde pan (zodat het metaal niet reageert met het plantaardige materiaal). Vervolgens giet u er een glas kokend water bij en verhit u het mengsel gedurende 10 minuten, maar brengt u het niet aan de kook. Daarna haalt u de pan van het vuur en wikkelt u hem in een badhanddoek of plaid om de warmte vast te houden. Onder deze omstandigheden laat u het middel een half uur trekken en zeeft u het daarna. U drinkt het aftreksel driemaal daags 50 ml, ongeacht de maaltijd. Maximale effectiviteit wordt bereikt als u zich elke dag met dit aftreksel wast.

Voor het hart

De stoffen in kliswortel helpen het hartritme te normaliseren en de hartfunctie te verbeteren. Hiervoor maalt u gedroogde jonge kliswortel in een koffiemolen tot poeder. Vervolgens neemt u 1 theelepel van dit poeder en giet het over met een glas kokend water of hete melk. Laat het middel afkoelen; u hoeft het niet te zeven. U neemt driemaal daags voor het eten 1 theelepel. U gebruikt deze infusie in een kuur van 10 tot 14 dagen, neemt daarna een week pauze. Herhaal de kuur 2 tot 3 keer voor het gewenste effect. Bovendien helpt kliswortel het niveau van 'slechte' cholesterol te verlagen, wat vaak de oorzaak is van hart- en vaatziekten.

Bij dysbacteriose

Voedingsvezels die deel uitmaken van kliswortel zijn prebiotica. Dat wil zeggen dat ze gunstige omstandigheden creëren voor de ontwikkeling van nuttige microflora, waarvan de afwezigheid dysbacteriose veroorzaakt. Daarom is het zeer nuttig om jonge kliswortels in uw dieet op te nemen, vooral rauw of gekookt.

Maar u kunt ze alleen in de herfst bereiden, en gedroogd als voedingssupplement zijn ze niet meer zo nuttig. Daarom gebruikt u de rest van het jaar een aftreksel van klis- en paardenbloemwortels voor de behandeling van dysbacteriose. U neemt deze ingrediënten in gelijke verhoudingen, mengt en wrijft ze tot poeder, neemt 1 eetlepel van het mengsel en giet er een glas kokend water bij. U brengt het opnieuw aan de kook en laat het 5 minuten koken. U drinkt dit middel als thee 's ochtends of 's avonds (houd er rekening mee dat het een vochtafdrijvende werking heeft).

Bij vaatziekten

Kliswortel wordt beschouwd als een uitstekend middel ter preventie en behandeling van tromboflebitis. In dergelijke gevallen gebruikt men echter het olie-extract. U bereidt het als volgt. U neemt 40 g vers opgegraven wortels en laat deze 24 uur trekken in een half glas plantaardige olie (zonnebloem- of olijfolie). Vervolgens verhit u het verkregen mengsel 15 minuten op laag vuur, zeeft u het en smeert u het probleemgebied in met het extract. Ook maakt u kompressen: u neemt een gaasje, doordrenkt het met extract en legt het 's nachts op de pijnlijke plek, vastgezet met een verband.

Soorten geneeskrachtige bereidingen

Van kliswortel maakt u een alcoholtinctuur, olie- en waterextract, en een aftreksel. Er bestaan vele soortgelijke recepten; hieronder worden de meest effectieve weergegeven.

Aftreksel

U bereidt een waterige infusie heel eenvoudig: u neemt 10–25 g gemalen gedroogde wortels (afhankelijk van hoe sterk de concentratie u wenst), giet er 2 koppen kokend water bij en laat het gedurende een uur in een thermosfles trekken. Dit middel helpt bij gastritis, nefritis, sommige andere nierpathologieën, cholecystitis en zelfs maag- en darmzweren. In dergelijke situaties drinkt u 100 ml, niet meer dan 3–4 keer per dag na de hoofdmaaltijden. De duur van de kuur is 20–50 dagen.

Daarnaast gebruikt u de infusie ook als uitwendig middel. Het verlicht huidontsteking bij exsudatieve diathese, geneest wonden en desinfecteert probleemgebieden bij furunculose. In dat geval smeert u de aangetaste huid ermee in of doordrenkt u er kompressen mee.

Tinctuur

In apotheken vindt u kant-en-klaar alcoholextract van deze plant, en thuis bereidt u een tinctuur. Hiervoor gebruikt u ofwel vers geperst sap van een pas opgegraven wortel, ofwel vers of gedroogd materiaal dat u vooraf vermaalt. De tweede optie wordt als handiger beschouwd. De kliswortel en de alcoholische oplossing neemt u in een verhouding van 1:5. Daarbij giet u de gemalen verse wortel over met wodka of een 40%-alcoholoplossing en plaatst u de container met dit middel op een donkere, koele plaats. Daar laat u het twee weken staan, waarbij u het regelmatig schudt, en vervolgens zeef u het.

Als u een gedroogde wortel neemt, is de concentratie van geneeskrachtige stoffen al hoger. De verhouding is dan: 20 g grondstof op een glas wodka of alcoholoplossing. Het bereidingsalgoritme is hetzelfde. Om de smaak te verbeteren, voegt u honing toe aan de tinctuur.

Afkooksel

Een afkooksel van kliswortel kunt u op twee manieren bereiden. Bij de eerste optie neemt u 15–20 g gedroogde wortel, vermaalt die, giet er een glas water bij, brengt het aan de kook en laat het vervolgens nog 20 minuten op laag vuur koken. Daarna laat u het middel een half uur afkoelen, zeef het en neemt u 1 eetlepel per dag, driemaal daags na de maaltijd. Dit is een uitstekend middel, niet alleen tegen cholecystitis, maar ook tegen jicht, aandoeningen van het bewegingsapparaat (zoals osteochondrose) en blaasontsteking.

Bij de tweede optie neemt u 100 g gemalen vers materiaal, giet er 1 liter koud water bij, brengt het aan de kook en laat het op het vuur staan totdat ongeveer de helft van het oorspronkelijke volume is verdampt. Dit middel zeef u, voegt honing naar smaak toe en gebruikt het bij aandoeningen zoals reuma en jicht. Sommige kruidendokters raden het ook aan bij exsudatieve diathese. Maar dan moet u geen honing toevoegen, omdat het de sensibilisatie van het lichaam bevordert en de situatie verergert.

Thee

In wezen is dit een variant van kruidenthee. Voor de bereiding neemt u 1 theelepel gedroogde wortel, giet er een glas kokend water bij en laat het 15 minuten trekken. De concentratie van geneeskrachtige ingrediënten in zo'n drankje is laag. Maar het wordt beschouwd als een goed preventief middel tegen verkoudheid.

Zalf

Dit middel wordt als volgt bereid: neem 25 g kliswortel en evenveel bladeren, hak ze fijn, giet er een glas water bij, breng aan de kook en laat dan nog 20 minuten op laag vuur sudderen. Daarna wrijft u zowel het plantaardige materiaal als de vloeistof met 100 g ongezouten boter of een andere vette basis. Dit middel geneest wonden goed, het wordt gebruikt voor zweren, brandwonden en zelfs bevroren huid.

Olie

In tegenstelling tot de naam zelf, gaat het hier niet om de etherische en vette oliën uit de wortel, maar om het olie-extract. Neem hiervoor 75 g verse grondstof, giet er een glas geraffineerde plantaardige olie bij en laat het een dag staan. Daarna kookt u het middel gedurende 15 minuten en zeef het. Het wordt voornamelijk als uitwendig middel gebruikt, ook in de cosmetologie.

Toepassing in de cosmetologie

De nuttige stoffen in kliswortel maken het mogelijk om het ook in de cosmetologie te gebruiken, en het is zowel gunstig voor de huid als voor het haar.

Kliswortel voor de huid

Er bestaan vele effectieve recepten voor huiscosmetica. Bijvoorbeeld:

1. Tonic voor een vette huid met vergrote poriën. Neem 10–20 g verse kliswortel, giet er een glas kokend water bij, laat 20 minuten trekken en zeef het vervolgens. Wrijf de huid na het wassen in met deze tonic. Het wordt ook gebruikt voor kompressen: bevochtig een gaasje en leg dit 10–15 minuten op de gezichtshuid – dit is een effectief alternatief voor de tegenwoordig populaire maskers op doekbasis.
2. Lotion voor een vette huid. Neem 2 eetlepels gemalen gedroogde grondstof, giet er een glas kokend water bij en laat 10 minuten op laag vuur staan. Laat het middel afkoelen tot kamertemperatuur en zeef het. Neem vervolgens 1 eetlepel van het verkregen aftreksel per 100 ml wodka of alcoholhoudende lotion. Wrijf het gezicht twee keer per dag in met dit middel in plaats van te wassen met gebruikelijke gels. De duur van de kuur is 2 weken, anders bestaat het risico de huid uit te drogen.
3. Masker voor een problematische huid die gevoelig is voor ontstekingen en acne. Meestal worden hiervoor klisbladeren gebruikt, die eenvoudig op de ontstoken plekken worden gelegd. Maar u kunt ook een pap maken van gestoomd poeder van kliswortel en dit als masker gebruiken.

U kunt ook een zalf tegen acne bereiden. Deze is effectief wanneer er afzonderlijke puisten ontstaan. Bereid het zo: neem 1 eetlepel droge wortel per glas water, breng aan de kook en laat dan op laag vuur staan tot de helft van de vloeistof is verdampt. Voeg hierna ongezouten geklaarde boter toe (4 delen boter op 1 deel vloeistof) en meng grondig. Breng de verkregen zalf aan op de probleemgebieden van de huid.

Kliswortel voor gezond haar

Vroeger werd afkooksel van kliswortel beschouwd als het beste middel tegen haaruitval. Deze eigenschap is ook bewezen door de moderne cosmetologie – niet voor niets wordt extract van kliswortel toegevoegd aan vele shampoos, conditioners en maskers. Deze plant helpt ook bij problemen zoals broos en droog haar.

In principe wordt het afkooksel gebruikt om na het wassen te spoelen. Voor droog en normaal haar zijn er geen beperkingen voor deze procedure, u kunt het zelfs dagelijks gebruiken, hoewel om het gewenste effect te bereiken, het voldoende is om het twee keer per week te doen. Het is alleen belangrijk om deze procedure gedurende ten minste een maand uit te voeren en daarna een pauze te nemen.
Voor vettig haar zijn er beperkingen – u mag het afkooksel niet vaker dan één keer per week gebruiken.

U zet de kliswortel op de volgende manier – u neemt gedroogde grondstof, maalt het fijn (maar niet tot poeder), neemt 2 eetlepels van dergelijke stukjes wortel en giet er 0,5 l heet water over. U brengt het middel aan de kook en laat het daarna nog 15 minuten op laag vuur staan. Vervolgens haalt u het van het vuur, laat het afkoelen en zeef het.

Het volgens dit recept bereide afkooksel kan ook op een andere manier worden gebruikt – als elixer of tonic. Daartoe wrijft u het middel dagelijks met masserende bewegingen in de hoofdhuid. U kunt dit het beste 's nachts doen, zodat u het later niet hoeft uit te spoelen. Hier is het behandelschema anders – een week lang doet u dagelijks de massage, de volgende week neemt u een pauze. De behandeling gaat door totdat er een verbetering zichtbaar is.

Het olie-extract helpt seborrhea te genezen. Daarnaast staat het bekend als klisolie, dat de conditie van het haar kan verbeteren. Voor de bereiding neemt u 100 g fijngemalen verse wortel en giet er een glas geraffineerde olijfolie of zonnebloemolie over. U laat het middel een dag trekken, kookt het vervolgens, en na afkoeling wrijft u het 2–3 keer per week in de hoofdhuid. U laat het middel een half uur zitten en spoelt het daarna grondig uit. Om de haarzakjes te activeren, voegt u er een beetje rode hete peper (gemalen) aan toe.

Toepassing van kliswortel in de keuken

In de keuken worden ook de wortels van de eerstejaars klis gebruikt. In sommige landen (bijvoorbeeld Japan) wordt klis zelfs speciaal voor culinaire doeleinden gekweekt. Zo worden de wortels, vermalen tot poeder, aan meel toegevoegd waarvan brood wordt gebakken.

Kliswortels kunnen worden gekookt, gebakken en gebraden. Ze worden vers aan salades toegevoegd. Ook worden er puree en jam met een zoetzure smaak van gemaakt. In veel gerechten kunnen kliswortels aardappelen vervangen. Er worden zelfs platbroden en schnitzels van gemaakt. En geroosterde wortels vervangen cichorei en dienen als koffiesurrogaat.

Enkele gerechten helpen het herfstmenu te diversifiëren (de wortels worden immers in september gerooid):

1. Groentestoofpot. U neemt 1 grote kliswortel en kookt deze gedurende 10 minuten. U schilt een wortel en een ui, snijdt ze en bakt ze in plantaardige olie tot ze half gaar zijn, en voegt dan in reepjes gesneden paprika toe. De kliswortel snijdt u ook in reepjes, mengt met de andere groenten, voegt zout, peper en kruiden naar smaak toe en brengt het aan de kook in een pan met dikke bodem. De stoofpot wordt geserveerd als bijgerecht bij vlees- en visgerechten.
2. Jam. Voor 1 kg kliswortels neemt u 1 liter water en 50 ml azijnessence. U hoeft geen suiker toe te voegen – dat is juist het voordeel. Verdun de azijnessence met water volgens de instructies van de fabrikant, breng het aan de kook, doe de in een blender fijngemalen kliswortels erin en kook het geheel op laag vuur gedurende 2 uur. De afgewerkte jam smeert u op toast; u kunt er ook marmelade en andere gezonde zoetigheden van maken.

Wat betreft de koffiesurrogaat, bereidt u het als volgt. Neem jonge wortels, was ze, maar droog ze niet, en rooster ze in de oven totdat ze een bruine kleur krijgen. Maal ze vervolgens in een koffiemolen tot poeder. Om er een drank van te maken, neemt u 1–2 theelepels van dit poeder per glas kokend water. Qua smaak lijkt het meer op een cichoreidrank dan op echte koffie, maar het geeft ook energie, zonder de bijwerkingen die cafeïne veroorzaakt.

Contra-indicaties voor gebruik

Een van de voordelen van kliswortel als geneesmiddel is dat het vrijwel geen contra-indicaties heeft voor gebruik. Eén daarvan is overgevoeligheid voor de stoffen in de samenstelling. Daarom moet u de eerste keren met voorzichtigheid gebruiken.

Kliswortel is gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap omdat het fytosterolen bevat, en de invloed ervan op het moederlijk lichaam in deze periode is niet onderzocht. Tijdens de borstvoeding mag u het niet gebruiken om allergieën bij de baby te voorkomen. Ook aan kinderen van twee jaar geeft u geen preparaten op basis van kliswortel om allergische reacties te voorkomen.

Foto van kliswortel