Kovyl: geneeskundige eigenschappen en contra-indicaties

Velen kennen het hoge, glanzende, aantrekkelijke gras dat in de wind deint als groene golven, met mooie harige aartjes – kovyl. Het behoort tot de grassenfamilie.

Chemische samenstelling

Aangezien de officiële geneeskunde geen gebruik maakt van kovyl, zijn wetenschappers niet diep ingegaan op de chemische samenstelling ervan. Tot op heden is alleen vastgesteld dat het gras op het hoogtepunt van de bloei voor meer dan 35% uit vezels bestaat. Het bevat ook proteïne, waarvan het aandeel ongeveer 10,8% bedraagt, en een beetje vet – ongeveer 2,7%.

Botanici merken de aanwezigheid van cyanogenen in de bladeren op, zoals triglochinine. Cyanogene verbindingen bevatten blauwzuur, daarom zijn ze in voldoende grote doses giftig; in kleine hoeveelheden kunnen ze een kalmerend en pijnstillend effect op het lichaam hebben.

Hoe ziet het eruit en waar groeit het

Kovyl is een meerjarig gras met een zeer kenmerkend uiterlijk: smalle, lange bladeren, flexibel en tegelijkertijd stijf, lijkend op draad, omdat ze vaak tot een buisje zijn gedraaid.

Boven de bladeren verheffen zich bloeiwijzen in de vorm van een weelderige pluim, samengesteld uit meerdere aartjes, tot een meter boven de grond. Kovyl begint te bloeien eind mei – begin juni. Elk aartje in de bloeiwijze is eenbloemig, met een paar dekkafjes. Het bevat een korrel die vrij stevig in zijn bedding rust tot de rijping dankzij een lange, mooie kafnaald die eruitziet als een gevederd "haar", en na het rijpen van het aartje afvalt.

De aartjes zijn zo scherp dat ze ernstige wonden toebrengen aan de tong van dieren die besluiten kovyl te eten. Op het slijmvlies van de mondholte van dieren ontstaan etterbuilen en niet-genezende fistels; deze aandoening heeft zelfs de naam kovylziekte gekregen, die vaak tot de dood leidt. Vandaar de tweede naam van kovyl – schapendood. Daarom wordt het, ondanks de vrij hoge voedingswaarde, afgeraden om dieren kovyl te voeren; en als het toch voor voederdoeleinden wordt gebruikt, dan alleen in mei, vóór de bloei.

Kovyl kenmerkt zich door een zwakke ontwikkeling van het wortelstelsel. De wortelstok is kort, niet in staat om zich te handhaven op dichte en krachtige zode-weidegrond. Maar zodra de zode om welke reden dan ook verzwakt en zijn vruchtbare eigenschappen verliest, bijvoorbeeld door langdurige afwezigheid van regen, na het verbranden van droog gras van het vorige jaar in het voorjaar, neemt kovyl, als een echte agressor, zeer snel het terrein in. Het groeit in groepen, pollen, hele zoden.

Vedergras is voornamelijk een steppeplant die de voorkeur geeft aan arme grond; het is wind- en droogtebestendig. Het kan zich ook vestigen op droge heuvels en rotsen aan de voet van kliffen. Zijn enorme locaties die de maagdelijke gronden van Kazachstan beslaan, zijn zeer mooi. De uitgestrekte gebieden van de oblasten Donetsk en Cherson in Oekraïne zijn bijzonder rijk aan vedergras. In West-Europese landen beslaat het gras grote droge gebieden in Spanje en Hongarije. In Rusland zijn de belangrijkste groeiplaatsen van het gras de zuidelijke Siberische regio's, de Midden-Oeral en Transbaikal; in Azië de halfwoestijnachtige delen van de Gobi-woestijn, Mongolië en China, evenals de gebieden van het stroomgebied van de Zee van Azov en de Kaspische Zee. Afzonderlijke variëteiten komen voor in Noord-Afrika – in een aantal Marokkaanse en Algerijnse regio's.

Zodra de nacht over de steppe valt waar het vedergras groeit, wordt de lucht kouder en bedekken planten zich met dauw; de tot buisjes opgerolde bladeren beginnen zich te ontrollen, worden niet langer stijf en veerkrachtig en buigen naar de grond – zodanig dat de pluimvormige bloeiwijze op de grond komt te liggen.

Met de eerste zonnestralen droogt de dauw langzaam op, het gras strekt zich weer uit. Maar op de grond blijven zaadkorrels achter die na regen nieuw leven geven aan planten.

Dankzij zijn opvallendheid, schoonheid en bescheiden bodemvereisten is vedergras geliefd geworden bij bloemenkwekers en is het 'verhuisd' naar particuliere tuinen. Sommige variëteiten worden actief gebruikt door landschapsarchitecten voor het decoreren van terreinen.

Soorten

Vedergras is een plant die rijkelijk vertegenwoordigd is in allerlei variëteiten. Biologen tellen vandaag zo'n 300 soorten, waarvan er 80 in Rusland te zien zijn. Russische 'bewoners' zijn het vedergras van Zalesski, geveerd, harigbladig, fijnstelig, prachtig, allermooist.

Het vedergras van Zalesski komt, naast de zuidelijke Oeral, Siberië en de zuidelijke regio's van het Europese deel van Rusland, voor op steppe- en rotsachtige bodems van Europa en China. Het heeft gladde stengels die niet hoger worden dan 70 cm, en de bladbuis is breed en los.

Het geveerde vedergras wordt gekenmerkt door een lichte ruwheid van de bladeren en een fijn dons dat de stengels van de bruinachtige bloeiwijzen bedekt. De halmen, die lijken op een vogelveer (vandaar de naam van de soort), kunnen een hoogte bereiken van 30 cm tot 1 m, terwijl de bloeiwijzen een lengte van 25 cm bereiken. Smalle bladeren zijn strak opgerold tot dichte buisjes. Dit vedergras wordt steeds vaker een gast in privétuinen; tuinders gebruiken het om bloemperken te versieren.

De bladeren van het allermooiste vedergras onderscheiden zich door de aanwezigheid van een groot aantal vertakkingen, aan de basis waarvan duidelijk dons zichtbaar is. Niet voor niets heeft deze plantenvariëteit zo'n naam gekregen! Hij is werkelijk heel mooi: het onderste loof is donkerder gekleurd dan het bovenste, en de pluimen van de bloeiwijzen zijn roodachtig van tint, smal, als samengedrukt, bedekt met fijne haartjes. Deze vedergrassoort geeft er de voorkeur aan om op rotsen en bergplateaus te klimmen, waar hij goed gedijt in kalksteen. Maar hij komt de laatste jaren steeds minder vaak voor.

Kovyl tontsjajsjij wordt gekenmerkt door enigszins stijve bladeren en sterke stelen met een hoogte van ongeveer 70 cm. De lila-paarse pluimen worden niet groter dan 20 cm. In tegenstelling tot zijn verwanten houdt hij van vruchtbare chernozemgronden. Hij komt oorspronkelijk uit Mexico en wordt in de natuur niet vaak aangetroffen, maar wordt vrij actief in siertuinen gekweekt.

Kovyl volosistolistnyj, of zoals het volk het noemt, volosatik, is een niet erg grote plant, tot 60 cm, met bladeren in groen-grijs-grijze kleur. Zowel de bloemen als de kafnaalden zijn bedekt met haartjes.

De struiken van Kovyl velikolepnyj bereiken een hoogte van 75 cm. De breedte van de bladeren is ongeveer 7 mm. Door zelfverspreiding heeft hij de bergachtige rotsachtige hellingen van het Oeralgebergte en Altaj overgenomen.

Een zeldzame soort is de Kovyl galetsjnikovyj. Zijn thuisland is de bergachtige streken van Tibet, Afghanistan, de Pamir en de Tien Sjan. Niet erg hoog, tot 40 cm, de bladeren vormen een zode en steken eruit als borstelharen. Maar de pluimbloeiwijzen verrassen met mooie lange behaarde kafnaalden. Zijn naaste verwanten, die erg op elkaar lijken, leven ook in bergachtige gebieden – de Kovyl kavkazskij en de Kovyl Lessinga. De eerste heeft zich gevestigd in de uitlopers van de Kaukasus, de tweede in de Europese subtropen.

Er zijn soorten die in beperkte regio's groeien en hun naam spreekt voor zich. Zo is er de Kovyl ukrainskij, die voorkomt in de steppen bij de Zwarte Zee, in de gebieden Krasnodar en Stavropol. Dit is de laagst groeiende soort, wordt niet hoger dan een halve meter, zijn pluim is klein en onopvallend. Een vrij zeldzame variant, beschermd door de wetgeving van Rusland en Oekraïne.

Kovyl dalnevostotsjnyj groeit in China, Japan en in de uiterste oostelijke regio's van Rusland. Het is een echte reus! Exemplaren van 180 cm hoog zijn niet zeldzaam, en de pluimen zijn lang, met kafnaalden van 50 cm die hem een ongelooflijk weelderig uiterlijk geven. De bladeren zijn ook evenredig aan de afmetingen van de plant – ze zijn breed in vergelijking met andere soorten en kunnen tot 3 cm breed zijn.

Ondanks de enorme soortenrijkdom van Kovyl verliest ook deze agressor zijn positie: zijn natuurlijke populaties zijn de laatste jaren afgenomen door de ontginning van braakliggende gronden door landbouwproducenten. Daarom staan veel soorten van de plant vermeld in het Rode Boek als bedreigd.

Oogst en opslag

De volksgeneeskunde heeft geleerd geneeskrachtige middelen te bereiden uit alle delen van de plant – wortels, bladeren met stengels, zaden en kafnaalden.

Voor medicinale doeleinden wordt het groene deel van de Kovyl verzameld in de laatste week van mei of begin juni, tijdens de bloei. De plant wordt zo dicht mogelijk bij het grondoppervlak afgesneden. Dit gebeurt bij droog weer, niet per se zonnig, het belangrijkste is dat het gras niet vochtig is van dauw of regen. Het verzamelde materiaal wordt gedroogd op een schaduwrijke, voor zonlicht ontoegankelijke plaats met goede ventilatie. Men kan een soort hangmat maken van een gaas met kleine mazen en het gras op dit 'bed' uitspreiden – zo wordt het aan alle kanten geventileerd.

De wortels worden in de herfst opgegraven, gewassen en, net als het gras, gedroogd in de tocht, zonder toegang tot zonlicht.

U vermaalt het droge plantmateriaal op een geschikt tijdstip. Na het drogen maalt u het direct in een koffiemolen (niet tot poeder, maar ongeveer tot de grootte van theebladeren) en verpakt u het in papieren zakken of katoenen zakjes. U kunt het materiaal ook in zijn geheel bewaren en pas vlak voor het zetten kruimelen.

U bewaart de gedroogde vedergras in een donkere, droge ruimte of in een kast in een gewone kamer. Onder dergelijke omstandigheden behoudt het zijn geneeskrachtige eigenschappen gedurende twee jaar.

Geneeskundige eigenschappen van kovyl

Ondanks dat er veel soorten vedergras zijn, heeft slechts één ervan geneeskrachtige eigenschappen: de gepluimde vedergras (Stipa pennata). Volksgenezers hebben opgemerkt dat deze plant goede resultaten geeft bij de behandeling van verschillende aandoeningen, in het bijzonder schildklieraandoeningen, multiple sclerose en verlamming, vooral eenzijdige na een beroerte. De plant is ook effectief voor het verlichten van reumatische en ischiaspijn, en het verlichten van de symptomen bij prostaatadenoom dankzij het vermogen om de bloedstroom te verbeteren en ontstekingen te verminderen. Op de ontstekingsremmende werking van vedergras is ook het voorschrijven door genezers voor de behandeling van slijmvliesproblemen gebaseerd.

De cyanogenen in vedergras geven preparaten op basis ervan een kalmerende en pijnstillende werking, daarom worden ze aanbevolen in gevallen waarin men pijn, spanning of vermoeidheid moet verlichten, de zenuwen moet kalmeren en stress moet verminderen.

Kovyl in de volksgeneeskunde

In de volksgeneeskunde wordt al eeuwenlang de hele plant gebruikt – zowel de bladeren als de wortels met zaden. Er worden tincturen, infusies en afkooksels van gemaakt, die vervolgens inwendig worden ingenomen of worden gebruikt voor pappen, kompressen en omslagen. Maar samenstellingen van de naald (de kafnaald) worden als bijzonder waardevol beschouwd. Vedergras kan zowel zelfstandig als in combinatie met andere kruiden worden gebruikt.

Voor de behandeling van struma

Struma ontstaat door vergroting van de schildklier. Om een middel tegen dit probleem te bereiden, maakt u een melkafkooksel: kook 2 theelepels gedroogd en fijngemaakt vedergras 5 minuten in 250 ml melk, laat het mengsel 30 minuten trekken. Na het zeven drinkt u het afkooksel in kleine slokjes, verdeeld over de hele dag. U kunt ook een gaasdoekje in het afkooksel weken, op de schildklierstreek leggen als kompres, afdekken met plasticfolie en rustig 30-40 minuten gaan liggen.

Tegen verlamming

Om de verschijnselen van verlamming te verminderen, maakt u een kruidenmengsel waarin u gelijke delen zaden van Echinops (mordovnik) en droog gemalen vedergras mengt. Doe 2 theelepels van het mengsel in een thermosfles, giet er een glas kokend water bij en laat het een nacht staan. Heeft u geen thermosfles, dan kunt u de container afdekken met een deksel en in een wollen sjaal wikkelen. Laat ook een nacht trekken. 's Ochtends filtert u de infusie; de verkregen hoeveelheid is de dagelijkse dosis. Drink in kleine slokjes. In dit recept fungeert vedergras als versterker van de werking van Echinops – een erkend middel dat helpt snel te herstellen van een beroerte. Echinops is bij de apotheek verkrijgbaar.

Melkafkooksel tegen verlamming

Doet u in een glas aan de kook gebrachte melk een eetlepel gedroogd vedergras. Laat u het mengsel op laag vuur 15 minuten koken en laat het vervolgens nog een uur trekken onder een gesloten deksel. Zeef u het en drinkt u voor het ontbijt, de lunch of het diner een eetlepel. Wisselt u dit melkafkooksel om de dag af met een afkooksel bereid met water.

Tegen radiculitis

Voor de behandeling van ischias, reuma en ontstekingsprocessen in de gewrichten worden middelen op alcoholbasis gebruikt. Giet u een theelepel van het geneeskrachtige mengsel, bereid uit droog vedergras en gelijke delen zaad van de kogeldistel (Echinops), met 100 ml alcohol en laat het 20–25 dagen trekken bij een temperatuur van 22–25 graden op een donkere plaats – bijvoorbeeld in een kast. Wrijf u de pijnlijke gewrichten in met dit mengsel.

Tegen gewrichtspijn

Kookt u 2–3 handenvol fijngemaakt vedergras in 200 ml water gedurende 5–10 minuten en laat het staan zodat het geneeskrachtige materiaal stoomt. Wanneer het mengsel lauwwarm is, giet u het kruid af en legt u het als kompres op het aangedane gewricht. Bedek het met plasticfolie en wikkel het een half uur in een warme wollen sjaal.

Tegen prostaatadenoom

Mengt u gelijke delen vedergras en paardenstaart. Neemt u 150 gram van het mengsel (ongeveer 3 handenvol) en brengt het aan de kook in 3 liter water. Laat het vervolgens een uur trekken. Na het zeven gebruikt u de vloeistof voor een zitbad: giet het in een teiltje, voeg nog 3–4 liter water toe en ga erin zitten. De duur van de behandeling is 30 minuten. U voert deze het beste 's avonds uit, voordat u naar bed gaat, gedurende 7–10 dagen. Om de behandeling te versnellen, kunt u dit zitbad combineren met een klysma van kamille, dat een tot anderhalf uur voor het bad wordt toegediend. Na de procedure wandelt u niet door het huis en koelt u het lichaam niet af, maar bedekt u zich met een deken om warm te blijven.

Bij slaapstoornissen

Als de slaap verstoord is door stressvolle situaties op het werk, zorgen of overprikkeling van het zenuwstelsel, wordt aanbevolen om 's nachts een aftreksel van vedergras en munt te nemen. Giet u een theelepel munt en een halve theelepel vedergras met 300 ml kokend water en laat het 15–20 minuten trekken. Zodra het is getrokken, drinkt u het met een lepeltje honing en gaat u naar bed. U kunt voor het zetten een halve schijf citroen of een druppel citroenschil aan de kruiden toevoegen. Genot van de heerlijke smaak en geur, en een rustige slaap zijn gegarandeerd!

Tegen stomatitis

U kunt pijn in de slijmvliezen kalmeren en roodheid en ontstekingen verminderen met een melkafkooksel van vedergras. Giet u een theelepel droog geneeskrachtig materiaal met een half glas aan de kook gebrachte melk en laat het ongeveer een tot anderhalf uur trekken. Smeer voorzichtig met een wattenstaafje, zonder te beschadigen, de rode plekken en zweertjes in de mond tot herstel.

Soorten geneeskrachtige bereidingen

Aftreksel

Optie op waterbasis
Om de symptomen van verlamming te verlichten, kunt u een waterinfusie van vedergras bereiden en deze in plaats van uw gewone thee drinken. U moet de infusie bereiden uit de wortels van de geneeskrachtige plant; alle soorten zijn geschikt – zowel verse als gedroogde. Neem op een liter kokend water 4 eetlepels van het geneeskrachtige materiaal. Giet de vloeistof over de wortels, dek af met een deksel en laat ongeveer 2 uur trekken. Voor gebruik het afgekoelde mengsel verdunnen met heet water.

U kunt een lepel honing of jam bij de aftreksel eten, en het is toegestaan om suiker in het kopje te doen.

Variant met melk
'S Avonds stoomt u 2 eetlepels gemalen, droge vedergrasbladeren in een thermosfles met hete melk. Laat het de hele nacht trekken; tegen de ochtend is de dagelijkse portie van het geneeskrachtige middel klaar, waarmee u de schildklier en krop kunt behandelen. Zeef het middel, drink de vloeistof in kleine slokjes. Het gestoomde kruid is uitstekend geschikt voor kompressen die u op de nek aanbrengt ter hoogte van de schildklier.

Tinctuur

Neem voor de behandeling van ischias en reuma een halve theelepel gedroogd vedergras en echinopszaden, doe ze in een donkere glazen container en giet er 100 ml alcohol bij. Laat het mengsel 3 weken trekken op een plek die niet aan zonlicht wordt blootgesteld. Na deze periode de tinctuur zeven en ermee de pijnlijke gewrichten en verkrampte spieren inwrijven. Extra, voor een snellere verlichting van het lijden, kunt u 20 druppels van de tinctuur in een glas druppelen, verdunnen met 50-70 ml water en 's ochtends en 's avonds na de maaltijd drinken.

Als u voor hetzelfde volume alcohol niet een halve, maar een hele theelepel van de geneeskrachtige kruiden neemt, wordt de tinctuur geconcentreerder. U kunt deze niet alleen gebruiken bij reuma, maar ook bij multiple sclerose. U mag een dergelijke concentratie echter niet inwendig innemen.

Afkooksel

Op melkbasis
Om het herstel te versnellen en de revalidatietijd na een beroerte te verkorten, raden volksgenezers een melkafkooksel aan. Hetzelfde middel helpt ook bij de behandeling van verlammingen.

Breng 2 kopjes verse melk aan de kook en doe er 2 eetlepels gedroogde vedergrasbladeren in. Laat het middel op laag vuur 15-20 minuten inkoken, en laat het daarna nog een uur trekken. Zeef het mengsel, verdeel de vloeistof gelijkmatig over 2 dagen en drink het in kleine slokjes.

Het overgebleven pulp kan worden gebruikt voor kompressen en omslagen.

Op waterbasis
Dit mengsel kan ook worden gebruikt om de toestand bij verlamming of na een beroerte te verlichten. Neem een glas water, breng daarin een flinke eetlepel van het geneeskrachtige kruid aan de kook. Kook het 15 minuten en laat het een uur trekken. Na zeven kunt u de verkregen vloeistof drinken. Als u het verzacht door er een beetje melk aan toe te voegen, zoals in gewone thee, dan smaakt het beter en is het genezende effect duidelijker. Neem dit afkooksel twee keer per dag – voor het ontbijt en voor het avondeten.

Contra-indicaties voor gebruik

Mensen die aan allergieën lijden, moeten zeer voorzichtig zijn met vedergras. Niet alleen geneeskrachtige preparaten op basis van deze medicinale plant, maar zelfs een mooi boeket van pluimvormige bloeiwijzen dat als interieurdecoratie wordt gebruikt, kan een astma-aanval uitlokken. Bij het gebruik van kompressen, omslagen en wrijfmassages kan een allergie zich uiten in roodheid van de huid en uitslag.

Het wordt zwangere vrouwen en moeders die een zuigeling borstvoeding geven afgeraden om middelen van vedergras te gebruiken, omdat niet te voorspellen is welke invloed deze op het kind zullen hebben.

Zelfs als de patiënt niet allergisch is, moet u bij het bereiden en inwendig gebruiken van preparaten van vedergras op uw hoede zijn, de aanbevolen verhoudingen nauwgezet in acht nemen en in geen geval de concentratie overschrijden. Anders is een vergiftiging mogelijk. De symptomen daarvan zijn: duizeligheid, misselijkheid, een snijdende buikpijn en ernstige zwakte.

Voordat u zelf besluit een behandeling met preparaten op basis van vedergras te beginnen, moet u met een arts spreken en zijn advies hierover aanhoren.

Foto van vedergras