Reigersbek: geneeskrachtige eigenschappen en contra-indicaties

Reigersbek wordt beschouwd als een van de meest voorkomende soorten onkruidachtige vegetatie. Hij bezet enorme oppervlakten op braakliggende terreinen, vuilstortplaatsen en bosranden. De niet veeleisende plant voelt zich thuis in moestuinen en graanvelden. Het is begrijpelijk dat dit agressieve gedrag van de reigersbek tuinders dwingt maatregelen te nemen om de groene 'indringer' te verwijderen. Maar terwijl ze al hun energie steken in de strijd tegen deze plant, realiseren ze zich niet dat dit sympathieke onkruid een waardevol medicijn kan zijn.

Kruidkundigen zijn al lang op de hoogte van de geneeskrachtige mogelijkheden van reigersbek, zoals de plant in de volksmond vaak wordt genoemd. De unieke samenstelling van deze bescheiden plant is rijk aan vitamines en een heel complex van andere nuttige elementen. Van het kruid kunnen afkooksels, zalven en infusies worden bereid. Eenvoudige medicinale vormen die thuis kunnen worden gemaakt, helpen de algemene gezondheid te versterken en vele kwalen te genezen.

Chemische samenstelling

De gewone reigersbek behoort tot de wilde eenjarige kruidachtige planten uit de ooievaarsbekfamilie. De samenstelling van de plant is een goed uitgebalanceerde formule van stoffen die tot verschillende chemische groepen behoren. Bovendien bevatten alle delen van de plant zeer actieve biologische verbindingen die waardevol zijn voor de menselijke gezondheid. Het is de moeite waard om de volgende belangrijke componenten te noemen:

• ascorbinezuur;
• vitamine K;
• flavonoïden;
• vette oliën;
• organische zuren;
• saponinen;
• harsen;
• looistoffen;
• complex van minerale elementen;
• carotenen;
• koolhydraten.

De samenstelling van verschillende delen van de kruidachtige plant verschilt qua gehalte en concentratie aan nuttige stoffen. Zo is het grootste deel van de vitamines en organische zuren geconcentreerd in de stengel en de bladeren, terwijl vette oliën het hoofdbestanddeel van de zaden vormen. De combinatie van al deze elementen zorgt voor een nauwe interactie tussen hen. Dankzij deze synergie haalt het menselijk lichaam maximaal voordeel uit mengsels die volgens volksrecepten zijn bereid.

Hoe ziet het eruit en waar groeit het

De gewone reigersbek is wijdverspreid in het wild. Er komen eenjarige en tweejarige soorten voor. Afhankelijk van het groeigebied wordt het kruid anders genoemd: harkjes, naaldkruid, wilde peen, eksternaalden. Populaire en andere lokale namen van de wilde plant, maar in elk van hen komt een specifiek kenmerk van de reigersbek naar voren.

Ondanks zijn voorliefde voor een wild leven is de reigersbek een goede nectarplant. Daarom zoemen bijen tijdens de bloeiperiode boven het struikgewas van de reigersbek en verzamelen ze ijverig de waardevolle nectar.

Uiterlijke kenmerken

1. De penwortel lijkt inderdaad op een wortel en is bedekt met haartjes.
2. De stengel vertakt dicht bij de basis en wordt niet hoger dan 60 cm.
3. De veervormige bladeren zijn bedekt met zachte haartjes en hebben steunblaadjes.
4. De eenvoudige bloemen van de plant zijn meestal lila, roze of paars gekleurd. Tegen de algemene achtergrond zijn donkere aderen zichtbaar. Ze zijn verzameld in schermbloemige bloeiwijzen met 3-8 stuks. De bloeiperiode van het naaldkruid duurt van mei tot de herfst.
5. De vruchten, die tegen het midden van de herfst rijpen, doen qua vorm denken aan de kop van een ooievaar met een massieve snavel. Vandaar die ongebruikelijke naam voor de plant. De dopvrucht is aan de buitenkant bedekt met stugge, dunne haartjes.

Verspreidingsgebied

De reigersbek komt voor in heel Eurazië, de plant heeft zich gevestigd in Amerika en Australië. Hij geeft de voorkeur aan zandgronden en vormt daarom vaak struikgewas bij particuliere huizen, langs wegen en in moestuinen.

Interessant feit: niet zelden wordt de gewone reigersbek verward met de Roberts ooievaarsbek. Maar ondanks enige uiterlijke gelijkenis verschillen deze twee plantensoorten: de Roberts ooievaarsbek heeft een sterke, onaangename geur en grotere bladeren in vergelijking met de reigersbek.

Soorten

De gewone reigersbek is een typische vertegenwoordiger van het gelijknamige geslacht, dat ongeveer 130 ondersoorten telt. Het zijn voornamelijk allemaal wilde soorten die in de natuur voorkomen. Slechts zes variëteiten uit deze soortdiversiteit zijn gecultiveerd en worden met decoratief doel gekweekt. Het is vermeldenswaard dat de reigersbeksoorten die voor landschapsarchitectuur worden gebruikt, net zo pretentieloos en bestand tegen de externe omgeving zijn als hun wilde verwanten. Rassen die gewild zijn in de sierteelt:

1. De reigersbek van Reichard (eikenbladige) is op zijn beurt onderverdeeld in twee ondersoorten: 'Roseum' en 'Alba'. Dit is de meest populaire variëteit, die door bloementelers als standaard wordt beschouwd vanwege zijn indrukwekkende uiterlijke kenmerken. De werkelijk delicate lichtroze of witte bloemetjes van deze soort met fel bordeauxrode strepen op de bloemblaadjes zien er heel mooi uit tegen de achtergrond van het omringende groen.
2. De Corsicaanse variëteit van de sierlijke reigersbek valt op door zijn compactheid en expressieve bloemhoofdjes, die tegen het fluweel van het grijze blad enorm lijken.
3. De rotsvariëteit werd voor het eerst in Spanje gekweekt. Deze warmteminnende plant vormt een stug kussen van bladeren, waardoor hij in vergelijking met andere soorten minder vriendelijk oogt. Maar de Spaanse soort heeft een lange bloeiperiode, wat tuiniers blij maakt. Elk bloemblaadje van de sierlijke bloemen is versierd met een complex patroon van roze en kersenrode aderen, en de hele compositie wordt compleet gemaakt door heldere paars-inktblauwe vlekken.
4. De goudgele reigersbek groeit langzaam. Deze variëteit heeft twee soorten bloemen: mannelijke en vrouwelijke, die uiterlijk aan narcissen doen denken.
5. De Tataarse reigersbek onderscheidt zich door zijn opvallende uiterlijk: sappig groene, opengewerkte bladeren vormen een luchtig kussen waarop de bloemhoofdjes in purper stralen. Deze kantachtige plant trekt altijd de aandacht van bloemenliefhebbers.
6. De reigersbek van het ras Manescavi is een heesterachtige plant van het Pyrenese type, die een hoogte bereikt van maximaal 50 cm en een diameter van niet meer dan 60 cm. De compacte vormen van dit ras stellen ontwerpers in staat originele bloemcomposities te creëren.

Oogst en opslag

Kruidkundigen zijn altijd geïnteresseerd in het verzamelen van reigersbek, omdat geneeskrachtige preparaten op basis daarvan universele eigenschappen bezitten. Als plantaardige grondstof wordt het hele bovengrondse deel van de plant verzameld, met uitzondering van de zaden. Rijpe vruchten, net als de wortels, worden veel minder vaak gebruikt voor het bereiden van geneesmiddelen. De regels voor het verzamelen van het kruid van de reigersbek zijn standaard:

1. Het verzamelen van de grondstof vindt plaats tijdens de actieve bloei van de reigersbek. Het is beter om hiervoor de tweede helft van de dag te reserveren, zodat de dauw op het gras is opgedroogd.
2. De stengel voorzichtig afsnijden, samen met het blad, op het niveau van de wortelrozet.
3. Drogen op natuurlijke wijze moet gebeuren in een schaduwrijke plaats, het beste onder een afdak of op een open terras. U kunt het kruid ook drogen in een ruimte met goede ventilatie of hiervoor een speciaal apparaat gebruiken.
4. Tijdens het drogen moet u de plantenmassa regelmatig omkeren om te voorkomen dat de waardevolle grondstof door schimmel wordt aangetast.
5. Verdeel het droge materiaal over papieren zakken of stoffen zakjes.
6. In deze vorm kan de gedroogde reigersbek tot twee jaar worden bewaard, als de grondstof al die tijd op een droge en koele plaats wordt gehouden.

De zaden worden verzameld nadat ze volledig rijp zijn, en de wortels worden uitgegraven na het einde van het groeiseizoen. Deze plantendelen worden ook machinaal gedroogd bij een temperatuur van niet hoger dan 50 graden, of op natuurlijke wijze gedroogd.

Geneeskrachtige eigenschappen van reigersbek

Reigersbek staat niet op de officiële lijst van geneeskrachtige kruiden en wordt daarom niet in de officiële geneeskunde gebruikt. Desondanks ontkennen artsen de geneeskrachtige eigenschappen van deze plant niet en bevelen hem patiënten graag aan als aanvulling op de hoofdtherapie. Inderdaad onderscheiden traditionele geneesmiddelen met reigersbek zich door een breed werkingsspectrum. In de lijst van belangrijkste therapeutische effecten staan:

• samentrekkend;
• bloedstelpend;
• kalmerend;
• expectorans;
• ontstekingsremmend;
• antiseptisch;
• krampstillend.

Eeuwenoude praktijk van het gebruik van infusen en afkooksels met de nuttige plant heeft bewezen dat ooievaarsbek de structuur van bloedvaten kan versterken en hun doorlaatbaarheid vermindert. Preparaten bereid uit het gedroogde bovengrondse deel van het kruid vertonen een duidelijke hemostatische werking en worden daarom vaak in de volksgeneeskunde gebruikt om bloedingen te stoppen.

Het milde kalmerende effect maakt de plant nuttig voor oudere mensen die vaak last hebben van slapeloosheid. Geconcentreerde infusen en afkooksels worden gebruikt als middel voor uitwendige behandeling.

Alle genoemde mogelijkheden van de wilde ooievaarsbek maken het mogelijk deze te gebruiken bij de behandeling van de volgende aandoeningen:

• verkoudheid en griep;
• bronchitis en andere ontstekingsprocessen van de luchtwegen;
• verhoogde gasvorming;
• gynaecologische aandoeningen;
• aambeien;
• diathese bij kinderen;
• krampachtige toestanden;
• tonsillitis;
• angina pectoris;
• slaapstoornissen;
• stomatitis;
• conjunctivitis;
• geïnfecteerde wonden en furunculose.

Vroeger behandelden kruidendokters en vroedvrouwen angst bij kinderen en het boze oog met infusen van ooievaarsbek. Hoewel een dergelijke praktijk tegenwoordig zelden wordt toegepast, moet u ook rekening houden met deze mogelijkheden van de plant.

Nuttig om te weten: ooievaarsbek werd in de oudheid aan het voer voor schapen toegevoegd. Toen werd een dergelijke toevoeging als zeer gunstig voor de gezondheid van de dieren beschouwd. En poeder van het gedroogde kruid werd op wonden van vee gestrooid.

Reigersbek in de volksgeneeskunde

In de Chinese geneeskunde wordt ooievaarsbek tegenwoordig zeer actief gebruikt. De bewoners van het Hemelse Rijk voegen gedroogde delen van de plant aan thee toe. Onze eigen kruidendokters tonen ook een begrijpelijke interesse in deze vertegenwoordiger van wilde kruiden. Gebruikmakend van de ervaring van voorgaande generaties genezers creëren zij nieuwe kruidenmengsels met ooievaarsbek. De volksgeneeskunde steunt tegenwoordig op een wetenschappelijke bewijsvoering, omdat de samenstelling en eigenschappen van individuele geneeskrachtige planten door onderzoek zijn vastgesteld.

Voor praktisch gebruik in de thuistherapie geven wij enkele door de tijd geteste recepten.

Aftreksel tegen epileptische aanvallen

Vaak treedt een epileptische aanval spontaan op. Daarom hebben dergelijke patiënten dringend behoefte aan snelle en adequate hulp van omstanders. Natuurlijk kan het voorgestelde middel niet volledig genezen van een dergelijke ernstige ziekte, maar het kan de toestand van de persoon na een aanval aanzienlijk verlichten.

1. Neem 1 eetlepel droge ooievaarsbek en giet er een glas kokend water bij.
2. Wikkel het vat met het aftreksel in een handdoek.
3. Zeef het kant-en-klare aftreksel na twee uur.

Neem ¼ eetlepel infuus, voeg er precies 20 druppels alcoholische tinctuur van engelwortelwortel aan toe. U kunt dit preparaat gemakkelijk bij de apotheek kopen of zelf bereiden volgens het schema: op een deel gedroogde engelwortelwortels neemt u 10 delen wodka.

Opmerking: dit eenvoudig te bereiden recept helpt mensen die aan epilepsie lijden en vermindert de frequentie van aanvallen. Neem het preparaat daartoe in kuren van 3–4 weken en neem daarna een even lange pauze.

Middel tegen keelontsteking

Een aftreksel bereid uit 1 eetlepel gemalen droge ooievaarsbek en 0,3 L kokend water verlicht de pijn en kalmeert een ontstoken keel. Het mengsel moet goed doortrekken voor een effectieve behandeling. Daarom kunt u het het beste 's avonds bereiden en 's ochtends grondig filteren. Gebruik het aftreksel om 4-5 keer per dag te gorgelen bij mond- en keelproblemen. Per keer is 100 ml aftreksel voldoende.

Medicinale baden

Dergelijke behandelingen helpen de negatieve uitingen van diathese bij kinderen te verminderen en bij volwassenen prikkelbaarheid en nervositeit. Bereid eerst een geconcentreerd afkooksel van gewone ooievaarsbek in de verhouding: 50 g droge grondstof op 0,5 L water. Nadat de ingrediënten zijn gemengd, moet u het mengsel 20 minuten koken, daarna zeven en in het gevulde bad gieten. De duur van de watertherapie is 15 minuten.

Zalf

De bereiding van dit uitwendige middel kost niet veel tijd. Voor de zalf heeft u nodig:

• Gedroogde reigersbek – 2 eetlepels
• Reuzel – een half glas

Hoe bereidt u de zalf:

1. Maal het kruid tot poeder.
2. Meng de genoemde ingrediënten en smelt ze daarna au bain-marie.
3. Laat het mengsel 4 dagen staan en smelt het daarna opnieuw.
4. Filter het nog warme mengsel en giet het over in een pot.
5. Bewaar de zalf in de koelkast en behandel indien nodig etterende wonden en steenpuisten om de rijping te versnellen.

Maagaftreksel

Dit middel helpt maagpijn te verlichten bij een verergering van gastritis of maagzweren. Voor de bereiding van het geneeskrachtige drankje zet u 15 g droog kruid van ooievaarsbek in een glas kokend water. Laat het mengsel minstens 6 uur trekken en zeef het daarna. Neem het medicijn strikt op een lege maag, 1-2 eetlepels. Frequentie: 3-4 keer per dag.

Bloedstelpend middel

Het volgens dit recept bereide aftreksel wordt aanbevolen bij baarmoederbloedingen en hevige menstruatie. U kunt het ook drinken als kalmerend middel.

Bereidingswijze van het medicijn:

1. Giet 200 ml kokend water over 2 theelepels droge grondstof.
2. Laat het mengsel 8 uur trekken.
3. Neem elke 6 uur 60 ml van het gezeefde aftreksel.

Middel tegen oogontsteking

Voor dit medicijn heeft u bloemen van ooievaarsbek nodig. Overgiet 1 eetlepel verse of gedroogde bloemen met 200 ml kokend water. Zet het mengsel au bain-marie en houd het 15 minuten op laag vuur. Na de warmtebehandeling moet het aftreksel nog 45 minuten trekken. Zeef het en gebruik het om de ogen te spoelen. Het op deze manier bereide aftreksel is ook geschikt voor kompressen bij eczeem en voor het eenvoudig wassen van het gezicht.

Opmerking: Dit aftreksel kan worden gebruikt voor kompressen tegen muggenbeten.

Middel tegen winderigheid

Voor degenen die constant last hebben van overmatige gasvorming, is het zeker de moeite waard dit recept te onthouden. Neem 2 theelepels droog reigersbekkruid en overgiet dit met een glas kokend water. Het is beter het medicijn 's nachts te bereiden, omdat de concentratie van de werkzame stoffen dan na enkele uren maximaal wordt. Voor gebruik de infusie zeven en het plantaardig materiaal goed uitknijpen. Neem het medicijn na het eten in, 125 ml per keer, om winderigheid te voorkomen.

Tinctuur tegen aambeien

Neem op 1 deel droog reigersbekkruid 10 delen wodka of alcohol. Laat het preparaat 10 dagen bij kamertemperatuur trekken. Zeef vervolgens de oplossing en bewaar de afgewerkte tinctuur nog eens drie dagen in de koelkast. Dit middel is geschikt voor de behandeling van hematomen, aambeien en het spoelen van wonden.

Naast gebruik als basis voor infusies en afkooksels, worden jonge bladeren van reigersbek in sommige Aziatische landen aan salades toegevoegd. De smaak van het groen van deze wilde plant doet denken aan peterselie. Het kruid kan ook worden gebruikt in huiscosmetica en voor het oplossen van enkele huishoudelijke taken:

1. Bijvoorbeeld wordt in sommige landen nog steeds een natuurlijke groene kleurstof uit verse reigersbek verkregen.
2. Om watermeloenzaden te bewaren, moeten ze voor opslag worden gemengd met poeder van reigersbekkruid.

Soorten geneeskrachtige bereidingen

Zoals uit de bovenstaande recepten blijkt, kan reigersbekkruid worden beschouwd als een universele grondstof voor het bereiden van de meest populaire medicinale vormen in de volksgeneeskunde. Voor de behandeling van verschillende pathologieën worden specifieke verhoudingen gebruikt, die strikt in acht moeten worden genomen. Er zijn veel varianten van dergelijke preparaten, maar er zijn ook klassieke recepturen.

Aftreksel

Dit antivirale middel verlicht de klachten bij griep en luchtweginfecties en is ook geschikt om de algemene toestand bij oververmoeidheid te verbeteren.

Werkwijze:

1. Giet 2 theelepels gedroogde reigersbek over met afgekoeld gekookt water (1 glas).
2. Laat het mengsel 8 uur trekken.
3. Zeef na deze tijd de oplossing.
4. Neem tot 4 keer per dag 50 ml van de infusie tot de toestand verbetert.

Tinctuur

Volgens dit recept kan een tinctuur worden bereid voor de behandeling van wonden, acne en puistjes.

Bereidingswijze:

1. Doe 15 g droog reigersbekkruid in een pot.
2. Giet 0,2 l wodka over het plantaardig materiaal.
3. Laat 12 uur trekken, daarna de oplossing zeven.
4. Spoel wonden met de tinctuur, maar volwassen patiënten kunnen er ook mee gorgelen.

Afkooksel

Volgens het klassieke recept wordt het afkooksel van reigersbekkruid als volgt bereid:

1. Meng 10 g droge grondstof met 200 ml heet water.
2. Zet de container met het mengsel op een laag vuur.
3. Laat het mengsel 5 minuten koken.
4. Zeef het afkooksel als het is afgekoeld.
5. Neem op een lege maag 1-2 theelepels.

Contra-indicaties voor gebruik

Natuurlijk, de geneeskrachtige eigenschappen van reigersbek kunnen, bij correct gebruik, de toestand van een zieke persoon ten goede komen en het herstel versnellen. Maar men mag niet vergeten dat elk plantaardig preparaat een tegengestelde werking kan veroorzaken. Ook reigersbek heeft, naast voordelen, een beperkt aantal nadelen. Absolute contra-indicaties voor het gebruik van deze plant voor medicinale doeleinden zijn de volgende aandoeningen:

• zwangerschap;
• periode van borstvoeding;
• kinderen jonger dan drie jaar;
• spataderen;
• stabiele hypertensie;
• diabetes mellitus type 1;
• tromboflebitis;
• individuele intolerantie;
• verhoogde bloedstolling.

Het is ook verboden preparaten met reigersbek te gebruiken na een hartinfarct en bij ischemische hartziekte. Bij overdosering kunnen braken, misselijkheid en dunne ontlasting optreden. In een dergelijk geval zijn maatregelen nodig om de intoxicatie te verlichten: maagspoeling en het innemen van enkele tabletten actieve kool. Als de toestand van de patiënt niet stabiliseert, is ziekenhuisopname noodzakelijk.

Kennismaking met de gewone reigersbek bewijst dat er in de natuur niets overbodig is. Elk grassprietje en elke wilde bloem herbergt heilzame eigenschappen. De geheimen van geneeskrachtige planten waren onze voorouders goed bekend. Daarom waren dergelijke nuttige planten, zoals reigersbek, in die oude tijden trouwe helpers van de mensen.

Foto van reigersbek