Genipa: wat voor vrucht is het en welke voordelen heeft het

De genipa, een fruitboom uit de meekrapfamilie, bereikt een hoogte tot 30 meter. Het is een slanke boom met wijdvertakte takken, die opvalt door zijn vruchten, door de Engelsen 'marmeladeboxje' genoemd. Vooral omdat de schil dik en stevig is en het vruchtvlees gevuld is met een aromatische zoetheid.

Genipa is een bladverliezende plant. De glanzende, ovale blaadjes zijn aan de randen voorzien van kartels. De bladeren zijn 4 tot 13 cm breed en tot 33 cm lang. In het midden is duidelijk een lichte nerf zichtbaar.

De bloeiwijzen zijn groot, 5–6 cm in diameter, van het type van de rozenfamilie, en hebben 5 bloemblaadjes in een gele, rode of witte tint.

De vruchten van genipa zijn ovaal, 9–15 cm lang en tot 9 cm breed. De schil is ruw, alsof er licht meel overheen is gestrooid. In de vrucht bevinden zich lichtbruine of gele zaden. Interessant is dat het inwendige vruchtvlees aanvankelijk crèmekleurig is, maar bij contact met lucht geleidelijk geel wordt. En dat zijn zeker niet alle unieke eigenschappen van deze overzeese vrucht.

Waar groeit het

Wilde genipa heeft zich verspreid over Cuba, Puerto Rico, de Maagdeneilanden, Guadeloupe en Trinidad, van Zuid-Mexico, Colombia en Venezuela tot Peru, Bolivia en Argentinië. In diezelfde gebieden wordt zij gekweekt als sier- en vruchtdragende plant. Van oudsher wordt genipa op de Filipijnen gekweekt. In sommige landen wordt de boom gekweekt als natuurlijke afscheiding of heg voor weilanden.

In het midden van de jaren zestig van de vorige eeuw begon Latijns-Amerika met de uitvoering van een project voor de vermeerdering van genipa om bossen in het noordoosten van Brazilië te herstellen. Daar werden uitgestrekte plantages aangelegd. De vruchten werden gebruikt voor de productie van likeuren en andere voedingsproducten, en het hout werd gebruikt voor lokale doeleinden.

In de Oude Wereld is genipa onbekend. Filipijnse enthousiastelingen ondernamen pogingen om de teelt in de Verenigde Staten te verspreiden. Op een plantenteeltstation in Miami groeide een boom tot een hoogte van 6 m, maar hij bloeide nooit. In het wetenschappelijk landbouwcentrum 'Oesadba' in Rusland werd eveneens een grote boom gekweekt. Hij droeg nooit vruchten en werd later door vorst gedood.

Smaaktest

Deze boom wordt om zijn vruchten gekweekt. Er worden ijs, gelei, jam, vruchtenmoes, sappen en confituren van gemaakt. In hun natuurlijke vorm kunnen de vruchten alleen worden gegeten wanneer ze overrijp en zacht zijn geworden. De smaak is zuur en doet denken aan gedroogde appels.

Eerst moet u de dunne schil van de vrucht een beetje inscheuren en de gelachtige inhoud eruit zuigen. Alle zaden van de vrucht en de schil worden weggegooid. Als de zaden toch in uw mondholte terechtkomen, moet u ze beslist uitspuwen.

Interessant detail: Het sap van genipa is kleurloos. Maar aan de lucht komt het in contact met de menselijke huid en verandert het in een blijvende donkerblauwe kleurstof; daarom wordt het als voedselkleurstof gebruikt. Indianen tekenen met dit sap patronen op hun lichaam, en de kleuring houdt tot drie weken stand.

Een niet minder exotisch gebruik vonden vissers. Ze bereiden aas van onrijpe vruchten, en de waterbewoners zwemmen gretig naar de lekkernij, waardoor ze aan de haak slaan.

In hete tropische landen is compote van genipa populair. De dorstlessende drank wordt puur gedronken of aan wijn toegevoegd. In Puerto Rico wordt een andere methode toegepast. De vruchten worden in stukken gesneden, in water gelegd en men wacht tot de gisting begint. Pas nadat het mengsel is gaan gisten, worden geurende vruchten, bessen en aromatische stoffen toegevoegd. Naast het lessen van de dorst heeft de infusie een versterkende werking.

Men kan de vruchten eenvoudig snijden, in een kan met water doen, suiker toevoegen, en men krijgt een lichte drank voor een hete dag, die aan limonade doet denken. Op straat verkopen handelaren het in flessen afgevulde concentraat met ijs. Op de Filipijnen zijn verfrissende dranken populair, evenals gelei, sorbet en ijs. Het vruchtvlees dient soms als toevoeging ter vervanging van pectine, dat helpt bij het geleien van vruchtensappen. Plaatselijke bewoners in Brazilië maken van de vruchten jam, siroop, alcoholvrije drank, wijn en sterke likeur.

De vruchten bevatten, zoals onderzoek aantoont, eiwitten, koolhydraten en appelzuur. De calorische waarde is 113 kcal/100 g.

Medicinale eigenschappen van genipa

Compote van genipa is niet alleen aangenaam om te drinken en lest effectief de dorst. Het heeft waardevollere eigenschappen.

1. De bewoners van Centraal-Amerika hebben zich er al lang op toegelegd compote te gebruiken als slijmoplossend middel bij hevige hoest. Ze behandelen er ook verkoudheidsziekten en keelontsteking mee. Een afkooksel van de bloemen dient als koortsverlagend middel, evenals het sap van de bladeren.
2. De vruchten bevatten een rijke hoeveelheid calcium, fosfor en ascorbinezuur (vitamine C). Het is dan ook logisch dat de vruchten een algemeen versterkende en verjongende werking op het menselijk lichaam hebben.
3. Het is gebruikelijk voor de plaatselijke bevolking om de vruchten van de genipa te gebruiken bij geelzucht en als middel tegen wormen.
4. De vochtafdrijvende werking maakt de vruchten onmisbaar bij oedeem van verschillende oorsprong en bij aandoeningen van de urinewegen.
5. De volksgeneeskunde adviseert om onrijpe vruchten fijn te malen en samen met een afkooksel van de schors te gebruiken bij de behandeling van faryngitis en geslachtsziekten. Bovendien is een afkooksel van de wortel een krachtig laxerend middel.
6. Ook de schors van de genipa is nuttig. Deze is rijk aan tannine, wat het onmisbaar maakt bij de behandeling van infectieuze huidziekten. Als men een insnijding maakt in de boomstam, vloeit er een lichtgekleurde hars uit de schors, die zoet smaakt. Dat is precies het krachtige desinfecterende middel. De hars wordt met water verdund en met de resulterende oplossing worden niet alleen wonden en schrammen gespoeld, maar zelfs ontstoken ogen.
7. Ook wordt een actieve antibacteriële invloed van genipaproducten op ziekteverwekkende microben opgemerkt, dat wil zeggen dat ze werken als een antibioticum. Gemalen zaden kunnen worden gebruikt als braakmiddel.

Contra-indicaties

De ervaring van mensen die genipa kweken, de vruchten ervan consumeren en de eigenschappen van de bloemen, schors, bladeren en wortels hebben bestudeerd, leert dat er geen contra-indicaties zijn. Alleen individuele intolerantie is mogelijk.

Waar wordt genipa toegepast

In Guyana worden onrijpe vruchten voornamelijk gebruikt als aas voor vissen. Op de grond gevallen vruchten worden gegeten door wilde en gedomesticeerde dieren. Het blad dient als een goed voedselsupplement voor vee.

De schors wordt vaak gebruikt bij de leerbewerking en dient voor de productie van vezels. Wel zijn dergelijke draden alleen geschikt voor grove kleding.

Jong hout wordt gebruikt als brandhout en voor hekpalen. Tien jaar oude bomen worden gebruikt voor houtzaagwerk. Het hout is geelachtig wit of zelfs licht roze, met nauwelijks zichtbare roodachtige nerven. Het heeft een goede vezelstructuur, is hard, maar elastisch en sterk. Termieten zijn echter dol op dit hout, wat de duurzaamheid in twijfel trekt.

Van het hout van de genip worden veel soorten huishoudelijke gebruiksvoorwerpen gemaakt, tot timmerwerk aan toe. De bloemen dienen als goede drachtplanten voor bijen.

Hoe u gandaria kweekt

De genip kan worden vermeerderd door zaden en stekken. De zaden hoeven niet speciaal te worden voorbereid. Het is voldoende om een zaadje in goed losgemaakte grond te plaatsen op een diepte van een halve centimeter. De plaats moet warm zijn, boven 23 graden. De grond moet constant worden vochtig gehouden, maar niet nat worden gemaakt.

De zaailingen verschijnen na 25–30 dagen. Op een leeftijd van 6 tot 12 maanden moeten ze worden verplant. De boom is niet veeleisend qua aandacht; hij overleeft en bloeit uitstekend, zelfs in moeilijke omstandigheden.

Als de prioriteit ligt bij het telen van fruit, dan wordt de afstand tussen de bomen op 10–15 m gehouden. De vallende bladeren dienen om de bodem van de plantage te verrijken.

Het gewas groeit letterlijk voor uw ogen. Na drie jaar kunt u de eerste vruchten verwachten. Meestal draagt de boom eenmaal per jaar vrucht. Maar er zijn bijzonder productieve variëteiten die hun eigenaren het hele jaar door verblijden. De genip staat welwillend tegenover overmatig vocht en gedijt goed op periodiek overstroomde gronden, maar verdraagt absoluut geen kou en overleeft niet bij lichte vorst; hij sterft af.

Daarom komt dit gewas niet voor in bergachtige gebieden, waar het weer onstabiel is en anders dan in de hete en vochtige tropen.

Waar te kweken
De plaats moet zonnig en helder worden gekozen; als er schaduw is, dan weinig. Bij voorkeur is de grond neutraal of licht zuur. De watergift moet overvloedig zijn om de grond in de zomer constant vochtig te houden - precies het geval waarbij u beter te veel dan te weinig water kunt geven.

Bemesting dient minstens twee keer per maand te worden uitgevoerd, afwisselend met organische en minerale meststoffen. In de winter is bemesten niet nodig.

Een belangrijke vereiste voor het klimaat is warmte. In de winter wordt de temperatuur op 15–20 graden gehouden, in de zomer – hoe heter, hoe beter. Natuurlijk kan de genip een korte temperatuurdaling tot 0 overleven, maar u kunt beter geen risico nemen.

Interessante feiten

1. In verschillende landen wordt de genip hagua, tsjibara, lana, wietoe, maloeko genoemd.
2. In Peruaanse wateren leeft een parasitaire meerval, de 'kandiru'. Deze vis zaait letterlijk angst onder de lokale bevolking. Hij kan in elke, zelfs de meest intieme plek van een mens zwemmen en zich daar vastzetten met scherpe stekels op zijn kieuwen. De parasiet voedt zich met bloed en omliggend weefsel, wat niet alleen hevige pijn veroorzaakt, maar ook tot de dood kan leiden. Verwijdering is zonder chirurgische ingreep niet mogelijk. Sap van de genipa-vrucht of verbrande bladeren kunnen ook helpen. Het inbrengen van deze producten op de plaats waar de kandiru zich heeft vastgehecht, doodt het visje, waarna het verwijderd kan worden.
3. De Guatemalteekse inheemse bevolking geeft een heilige betekenis aan de boom. Zij dragen tijdens bepaalde rituelen de vruchten in hun handen, in de hoop en het geloof dat dit hen zal redden van tegenslag en ziekte.

Foto van de genipa-vrucht