Jam van alytsja: 4 recepten voor de bereiding
Alytsja is een kleine bes die dankzij haar verrukkelijke smaak wereldwijd enorm populair is geworden. Deze voorloper van de tuinpruim kent verschillende soorten die van elkaar verschillen in de kleur van de vruchten, de smaak en zelfs de structuur. Ondanks de aanzienlijke verschillen wordt elke variant van alytsja gebruikt als voedingsproduct en kan het de basis vormen voor de bereiding van zelfgemaakte compotes, pastila, marmelade, wijn, jam en vele andere gerechten.
- Samenstelling en caloriegehalte
- Wat zijn de gezondheidsvoordelen van alytsjajam?
- Hoe kiest u alytsja voor jam?
- Bijzonderheden bij het maken van alytsjajam
- Hoe maakt u alytsjajam: recepten
- Klassieke alytsjajam
- Alytsjajam zonder pitten
- Alytsjaconfituur
- Alytsjajam met sinaasappels
- Bewaaradviezen voor jam
- Kunt u alytsjajam in de koelkast bewaren?
- Alytsjajam bewaren in de vriezer
- Interessante feiten over alytsja
Tegenwoordig kunt u op elk tweede vakantie- of tuinperceel een boom vinden die bedekt is met alytsjabessen. Hij vereist geen speciale verzorging en geeft een goede oogst. Zo kan een volwassen alytsjaboom, wanneer hij in een geschikt klimaat groeit, tot 300 kilogram volledig gerijpte bessen produceren. Een van de meest populaire manieren om ze te verwerken is het maken van confituur of jam. Het eten van deze lekkernij helpt niet alleen om de dagelijkse voeding van de huisgenoten te variëren, maar ook om het lichaam te voorzien van ontbrekende vitaminen en andere nuttige stoffen die in alytsja zitten.
Samenstelling en caloriegehalte

De samenstelling en voedingswaarde van elke jam hangt direct af van welke bessen of vruchten er als basis worden gebruikt. Zo bevat alytsja bijvoorbeeld een grote hoeveelheid vitamines. 100 g verse bessen bevatten:
- 0,5 mg vitamine PP;
- 0,3 mg vitamine E;
- 0,16 mg bètacaroteen;
- 13 mg ascorbinezuur;
- 27 µg vitamine A;
- 0,03 mg riboflavine;
- 0,02 mg thiamine.
In deze kleine bes zijn ook mineralen aanwezig. 100 g product bevat:
- 27 mg calcium;
- 1,9 mg ijzer;
- 21 mg magnesium;
- 25 mg fosfor;
- 17 mg natrium;
- 188 mg kalium.
Bij het consumeren van alytsja en zijn afgeleide producten is het belangrijk om ook de voedingswaarde van de bes in acht te nemen. 100 g bevat:
- 0,2 g plantaardige eiwitten;
- 7,8 g monosachariden en disachariden;
- 0,1 g vet;
- 0,5 g organische zuren;
- 7,9 g koolhydraten;
- 0,5 g as;
- 1,8 g voedingsvezels;
- 0,1 g zetmeel;
- 89 g water.
Elk van deze voedingsstoffen is ook aanwezig in de jam, waarvan de basis de kerspruim is. Bij consumptie dient u er echter rekening mee te houden dat de hoeveelheid voedingsstoffen zal veranderen. Bovendien bevat de kerspruimenjam een bepaalde hoeveelheid suikers, wat gemakkelijk te verklaren is door de aanwezigheid van kristalsuiker in het recept van de lekkernij.
Een duidelijk voordeel van deze lekkernij is de volledige afwezigheid van cholesterol. Hetzelfde kan echter niet worden gezegd over suiker. Kristalsuiker is in grote hoeveelheden aanwezig in deze lekkernij, waarmee patiënten die lijden aan diabetes, overgewicht en andere aandoeningen rekening moeten houden. Dit betekent natuurlijk niet dat u de consumptie van kerspruimenjam volledig moet opgeven. U zult echter de hoeveelheid moeten beperken. In kleine doseringen kan deze lekkernij niet alleen gastronomisch genot bieden, maar ook een gunstige invloed hebben op het menselijk lichaam, door het te verrijken met vitamines, mineralen en andere nuttige stoffen.
Wat betreft het caloriegehalte van de jam, kan het worden gerekend tot producten waarvan de consumptie is toegestaan, zelfs in gevallen waarin de dagelijkse calorie-inname zo laag mogelijk moet worden gehouden. Eén portie van deze lekkernij (100 g) bevat slechts 288 calorieën, wat wijst op het lage caloriegehalte van het product.
Wat zijn de gezondheidsvoordelen van alytsjajam?
Dankzij zijn unieke samenstelling wordt de kerspruim beschouwd als een van de meest gezonde bessen. De vitamines, mineralen en andere nuttige stoffen die erin zitten, kunnen een gunstige invloed hebben op het menselijk lichaam. Daarbij moet ook worden opgemerkt dat de gunstige eigenschappen van de bes zelfs na verhitting behouden blijven.

Deskundigen beweren dat bij regelmatige consumptie kerspruimenjam de werking van alle inwendige organen, systemen en het gehele lichaam kan verbeteren:
- Afvalstoffen, gifstoffen en andere stoffen die een negatieve invloed kunnen hebben op de werking van inwendige organen verwijderen.
- De bloedcirculatie te verbeteren.
- De werking van het centrale zenuwstelsel normaliseren, door te helpen bij de beginfase van depressie, nervositeit en slaapstoornissen.
- De stofwisseling verbeteren.
- Ophopingen van gal uit het lichaam verwijderen, wat mogelijk is dankzij het milde choleretische effect.
- De acute pijn die optreedt bij een migraineaanval volledig verlichten of verminderen.
- De beschermende functie van het lichaam verbeteren, wat vooral relevant is in de periode van verspreiding van verkoudheidsziekten.
- De toestand bij acute luchtwegaandoeningen verlichten door een kriebel in de keel en een lichte hoest weg te nemen.
- Het uiterlijk van de huid verbeteren.
- Voortijdige verouderingsprocessen stoppen.
Onderzoek heeft aangetoond dat regelmatige consumptie van kerspruim en zijn afgeleiden helpt de toestand van de nieren, lever en urinewegen te verbeteren, de ontwikkeling van gevaarlijke ziekten voorkomt en het herstelproces versnelt indien deze aanwezig zijn.
Volgens veel medici moet jam van kersenpruimen worden opgenomen in het dieet van patiënten die ernstige ziekten hebben doorgemaakt. Dankzij de grote hoeveelheid vitamines in de samenstelling helpt deze lekkernij het uitgeputte lichaam te herstellen, wat niet alleen het algemene welzijn van de patiënt verbetert, maar ook de revalidatieperiode aanzienlijk verkort.
De vitamines die aanwezig zijn in de jam van kersenpruimen helpen ook bij seizoensgebonden vitaminetekort. Dit zorgt ervoor dat men zich gedurende de hele winterperiode uitstekend voelt en voorkomt de ontwikkeling van vele aandoeningen die ontstaan door een tekort aan voedingsstoffen.
Het is duidelijk dat het opnemen van kersenpruimenjam in het dagelijkse dieet iedereen zal helpen zijn gezondheid vele jaren te behouden en vele ziekten voorgoed te vergeten.
Hoe kiest u alytsja voor jam?
Als we het over kersenpruimenjam hebben, is het eerste wat in ons opkomt de unieke smaak en het aroma van de geliefde lekkernij. Maar dit resultaat is lang niet altijd te bereiken. Om ervoor te zorgen dat de inspanningen niet tevergeefs zijn en de smaak van de afgewerkte jam alle gezinsleden verheugt, moet men de bessen voor de bereiding correct kiezen.

1. Het eerste waar u op moet letten, is de rijpheid van de kersenpruimen. Voor het maken van jam zijn alleen volledig gerijpte bessen geschikt. Zelfs licht onrijpe kersenpruimen bederven de smaak en het aroma van het eindproduct. Het wordt echter ook afgeraden om overrijpe bessen te gebruiken voor het maken van jam. Ze zijn alleen geschikt voor het koken van gelei.
2. Vergeet niet dat alleen verse en hoogwaardige bessen kunnen worden gebruikt voor het koken van jam. Kersenpruimen met tekenen van rot, schimmel of aantasting door parasieten moeten worden weggegooid. Als deze bessen in de jam terechtkomen, bederven ze niet alleen de smaak, maar maken ze de lekkernij ook ongeschikt.
Bijzonderheden bij het maken van alytsjajam
Men zou denken, wat is er eenvoudiger dan jam maken? Dat denken veel jonge huisvrouwen. Maar onbekendheid met de bijzonderheden van de bereiding van deze lekkernij zal ertoe leiden dat het verkregen resultaat niet aan de verwachtingen voldoet.
Om ervoor te zorgen dat de jam smakelijk, aromatisch en een smakelijk uiterlijk krijgt, dient u tijdens de bereiding rekening te houden met de volgende nuances:
- Rijpheid van de bessen. Zoals al gezegd, zal kersenpruimenjam alleen een uitstekende smaak en aroma hebben als het is gemaakt van rijpe bessen.
- Hoeveelheid suiker. Om ervoor te zorgen dat de lekkernij smakelijk is en een lange houdbaarheid heeft, wordt aanbevolen om de hoeveelheid suiker tijdens de bereiding niet te verminderen. Dit ingrediënt moet minstens 60% uitmaken. Anders blijven de micro-organismen in de kersenpruimen zich vermenigvuldigen, wat leidt tot het verzuren van de jam.
- Het behoud van de integriteit van de vruchten. Jonge huisvrouwen worden vaak geconfronteerd met het probleem dat tijdens het maken van jam de integriteit van de mirabellen wordt aangetast. Om het lekkers een aantrekkelijk uiterlijk te geven en de vruchten heel te laten, weekt u de mirabellen gedurende minimaal 3 uur in suikersiroop voordat u begint met koken.
- Kookgerei. Om het risico op aanbranden van de jam te verminderen, kookt u deze in een pan met dubbele bodem.
Als u rekening houdt met elk van deze nuances, kan zelfs een onervaren huisvrouw zelf een smakelijke en aromatische jam maken.
Hoe maakt u alytsjajam: recepten
Jam van mirabellen is geliefd bij zowel kinderen als volwassenen. Het kan worden gegeten als zelfstandig product of worden gebruikt als vulling voor zoet gebak. Bovendien kost het bereidingsproces niet te veel tijd en moeite, en het resultaat zal alle verwachtingen overtreffen.
Tegenwoordig zijn er talloze recepten om dit lekkers te maken. De meest populaire zijn echter:
- klassieke jam;
- jam zonder pitten;
- jam;
- jam van kersenpruimen en sinaasappels.
Klassieke alytsjajam
Een van de meest populaire recepten voor het maken van mirabellenjam is de klassieke bereidingswijze. Dit recept omvat het gebruik van vruchten met pitten, wat belangrijk is om rekening mee te houden bij het voorbereiden van de bessen.
Voor de klassieke jam heeft u nodig:
- 500 g verse kersenpruimen;
- 600 g suiker;
- 150 ml gezuiverd water.
Nadat u alle ingrediënten heeft voorbereid, kunt u beginnen met het maken van het lekkers, dat uit de volgende stappen bestaat:
- U selecteert alle mirabellen en verwijdert vruchten waarop sporen van rotting, schimmel of aantasting door ongedierte zichtbaar zijn. Daarna verwijdert u de steeltjes en wast u de mirabellen grondig in schoon, koel water.
- De volgende stap is het blancheren van de mirabellen. U neemt een brede pan, vult deze met water en brengt het aan de kook. U doet een vergiet gevuld met mirabellen in het kokende water, zet het vuur iets lager en kookt de mirabellen 5-7 minuten.
- Laat de mirabellen na de aangegeven tijd afkoelen door ze in een bak met koud water te plaatsen.
- Na het afkoelen prikt u elke vrucht met een vork op meerdere plaatsen in.
- Laat de vruchten in de gekozen pan en begin met het bereiden van de suikersiroop.
- Om de suikersiroop te maken, giet u de aangegeven hoeveelheid water in een kleine pan, voegt u de suiker toe en roert u goed door. Breng de siroop aan de kook en kook nog 5-6 minuten. De belangrijkste voorwaarde voor een succesvolle bereiding is constant roeren.
- Giet de verkregen siroop in de pan met mirabellen, dek af met een deksel en laat 4 uur staan.
- Giet na de aangegeven tijd de siroop in een aparte kom en breng deze opnieuw aan de kook. Zodra de siroop kookt, kookt u deze nog 15 minuten.
- Giet de afgewerkte siroop bij de mirabellen en laat nog 4 uur staan. Herhaal deze procedure daarna nog een keer.
- Nadat u de mirabellen voor de derde keer in de siroop heeft laten weken, begint u met het koken van de jam. Zet de pan met de in siroop geweekte vruchten op het fornuis, stel het vuur op de laagste stand en kook maximaal 20 minuten.
- Giet u de jam, zonder te wachten tot hij is afgekoeld, in vooraf gesteriliseerde glazen potten en sluit ze.
De mirabellejam die volgens dit recept is bereid, zal u verrassen met zijn volle smaak en unieke aroma. Het wordt echter niet aanbevolen om het in het dieet van kinderen op te nemen. Voor jonge kinderen is de lekkernij waarbij tijdens de bereiding alle pitten uit de mirabellen worden verwijderd geschikter.
Alytsjajam zonder pitten
Jam zonder pitten is niet minder populair. Het bereidingsproces duurt echter langer.

Om jam volgens dit recept te maken, heeft u nodig:
- 1 kg rijpe mirabellen;
- 1,1 kg kristalsuiker.
Het bereidingsproces van de lekkernij bestaat uit de volgende stappen:
- Sorteer de mirabellen. Verwijder de vruchten die tekenen van bederf of aantasting door parasieten vertonen. Giet daarna de mirabellen in een bak, vul deze met koud water en was de vruchten grondig. Herhaal de procedure 2–3 keer.
- Verwijder de steeltjes van de gewassen mirabellen en, door elke vrucht doormidden te snijden, verwijder de pitten.
- Doe de vruchtenhelften in een geschikte bak, bedek ze met de aangegeven hoeveelheid suiker, dek af met een deksel, kaasdoek of een schone handdoek om stof te voorkomen, en laat ze 's nachts in de koelkast staan.
- In de ochtend, wanneer de suiker is opgelost en de vruchten sap hebben vrijgegeven, kunt u beginnen met de volgende stap. Haal het mengsel uit de koelkast, breng het op middelhoog vuur aan de kook en kook het nog 5–7 minuten. Vergeet niet tijdens het koken het schuim te verwijderen en af en toe te roeren om aanbranden te voorkomen.
- Na de aangegeven tijd haalt u de jam van het vuur, dekt u de bak af met een deksel en laat u deze 6–7 uur staan.
- Wanneer de jam is getrokken, herhaalt u de procedure nog 3 keer, waarbij u alle aanbevelingen uit de vorige stap opvolgt.
- Na de laatste keer koken hoeft u het mengsel niet te laten trekken. Giet u het heet in potten en sluit ze.
De volgens dit recept bereide jam kan worden gebruikt als vulling voor zoet gebak, als toevoeging aan pap of voor het maken van zoete toast. Deze lekkernij kan de smaak van vertrouwde gerechten veranderen en het lichaam voorzien van een grote hoeveelheid voedingsstoffen.
Alytsjaconfituur
Confituur gemaakt van mirabellen is te vinden in de keuken van elke ervaren huisvrouw. En dat is niet verwonderlijk! De smaak en zachte textuur maken deze lekkernij tot een werkelijk uniek en zeer populair product.
Om mirabelleconfituur te maken, bereidt u voor:
- 500 g mirabellen;
- 600 g suiker.
De bereiding van deze lekkernij vereist strikte naleving van de techniek:
- Controleer elke vrucht en verwijder die met tekenen van schimmel, rotting of andere bederfverschijnselen. Wanneer alleen de goede vruchten over zijn, verwijder de steeltjes en was ze onder koud stromend water.
- Leg de schone mirabellen in één laag op een wafeldoek of een stuk dunne natuurlijke stof.
- Wanneer de bessen een beetje zijn opgedroogd, doe ze dan in een pan die groot genoeg is. Giet er zoveel water bij dat het waterpeil iets boven de kerspruimen staat en kook ze niet langer dan 10 minuten op een laag vuur.
- Na het koken wrijf u de kerspruimen door een fijne zeef of vergiet, giet het mengsel in een voor het koken geschikte pan, voeg de suiker toe en roer het goed door.
- Breng het mengsel van suiker en kerspruimenpuree op middelhoog vuur aan de kook en kook het daarna niet langer dan 7-10 minuten, waarbij u het schuim verwijdert en constant blijft roeren.
- Na de aangegeven tijd haalt u de jam van het vuur, dekt u de pan af met een deksel en laat u deze 7-8 uur staan.
- Herhaal het koken en het laten staan nog twee keer.
- Wanneer de bereiding klaar is, giet u de lekkernij in de voorbereide potten en sluit u ze af met gesteriliseerde deksels.
De kerspruimenjam is klaar. U kunt genieten van de rijke smaak en aangename zoetheid zodra de lekkernij helemaal is afgekoeld.
Alytsjajam met sinaasappels
Niet alle huisvrouwen weten dat kerspruimen uitstekend combineren met citrusvruchten, waaronder sinaasappels. Dit maakt het mogelijk ze als een van de ingrediënten te gebruiken bij het maken van kerspruimenjam. De smaak van deze lekkernij zal u verrassen met zijn verfijning en unieke nasmaak.
Bereid de volgende ingrediënten voor:
- verse, volledig rijpe kerspruimen – 500 g;
- kristalsuiker – 600 g;
- gezuiverd water – 100 ml;
- 1 grote sinaasappel.
De bereidingsstappen moeten in dezelfde volgorde worden gevolgd als in het recept staat:
- Doe de kerspruimen in een grote kom of pan. Bekijk de bessen zorgvuldig en verwijder degene met schimmel of teken van bederf.
- Was de kerspruimen daarna grondig met alleen koud water.
- Verwijder de pitten uit de schoongemaakte kerspruimen. Snijd de vruchten vervolgens in middelgrote stukken en doe ze in de pan die bedoeld is voor het koken van de jam.
- Terwijl u de kerspruimen snijdt, begint u met het voorbereiden van de sinaasappel. Overgiet hem met een kleine hoeveelheid kokend water en snijd hem op een voor u gemakkelijke manier, zonder de schil te verwijderen.
- Doe de gesneden sinaasappel bij de kerspruimen en laat het enige tijd staan.
- De volgende stap in de bereiding van de jam is het koken van de suikersiroop. Neem een kom van geschikte grootte en meng daarin de aangegeven hoeveelheid suiker en water. Zet het mengsel op een laag vuur en kook het tot de suiker volledig is opgelost, terwijl u constant met een houten lepel roert.
- Wanneer de siroop klaar is, giet u deze bij het mengsel van kerspruimen en sinaasappels, zet u het op middelhoog vuur en brengt u het aan de kook. Laat de jam 5-7 minuten koken en haal hem dan van het vuur.
- Dek de pan af met een dikke doek of deksel en laat de jam volledig afkoelen.
- Wanneer de jam is afgekoeld, herhaalt u het kookproces nog een keer en laat u het opnieuw afkoelen.
- De laatste bereidingsstap houdt ook weer in dat u 5-7 minuten kookt. Na deze keer moet u het mengsel echter direct in de voorbereide potten gieten en afsluiten.
De smaak van deze lekkernij zal elk gezinslid en elke gast verrassen met zijn unieke smaak, uiterlijk en aroma.
Bewaaradviezen voor jam
Om ervoor te zorgen dat de lekkernij al zijn smaakkwaliteiten, aangename geur, appetijtelijke uitstraling en gezonde eigenschappen behoudt, is het niet alleen belangrijk om de jam goed te bereiden, maar ook om deze onder de juiste omstandigheden te bewaren. Onthoud: consumptie van een product waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken, kan leiden tot ernstige voedselvergiftiging en vervelende symptomen veroorzaken. Dit kunnen zijn:
- ernstige aanvallen van misselijkheid en braken;
- darmstoornissen;
- pijnklachten gelokaliseerd in de buikholte;
- zwakte;
- verhoging van de lichaamstemperatuur.
Om het ontstaan van dergelijke symptomen te voorkomen, bewaart u zelfgemaakte kersenpruimenjam niet langer dan 24 maanden. Het is ook belangrijk om er rekening mee te houden dat de luchttemperatuur in de ruimte niet hoger mag zijn dan 20 graden Celsius om de versheid en gezonde eigenschappen van de lekkernij te behouden. Als de aanbevolen temperatuur niet wordt nageleefd, wordt de houdbaarheid van het eindproduct aanzienlijk verkort.
Let er ook op dat lage temperaturen de kwaliteit van de lekkernij negatief kunnen beïnvloeden. In dit geval gaat het echter niet om volledige ongeschiktheid voor consumptie. Bij het bewaren van jam in een ruimte met een luchttemperatuur van minder dan 5 graden Celsius, kan de jam versuikeren. Als de kleur, smaak en geur van het product niet zijn veranderd, wordt de jam als geschikt voor consumptie beschouwd. Het kan alleen als voedingsproduct worden gebruikt na opnieuw koken en het oplossen van de suiker. Het is echter vermeldenswaard dat een dergelijke lekkernij aanzienlijk minder vitamines en mineralen zal bevatten, wat de positieve invloed op het menselijk lichaam vermindert.
De houdbaarheid van kersenpruimenjam hangt ook af van de bereidingswijze van de lekkernij. Als de pitten niet uit de vruchten zijn verwijderd, wordt de houdbaarheid meer dan gehalveerd. Een dergelijk product is 7 maanden houdbaar. Dit komt doordat schadelijke stoffen in de pitten na verloop van tijd in het vruchtvlees doordringen en het bederven.
Kunt u alytsjajam in de koelkast bewaren?
Jam op basis van kersenpruimen kan ook in de koelkast worden bewaard. De houdbaarheid verschilt niet van normaal (24 maanden). In dit geval moet u er echter voor zorgen dat de pot goed is afgesloten en dat er geen vreemde geuren kunnen binnendringen. Anders wordt het aroma bedorven.
Alytsjajam bewaren in de vriezer
Het is echter beter om af te zien van het bewaren van jam in de vriezer. Onder invloed van lage temperaturen veranderen niet alleen het uiterlijk en de consistentie, maar ook de smaakeigenschappen. Bovendien kan jam die is ingevroren een 'lege huls' worden. Na het ontdooien bevat het niet de hoeveelheid vitamines, mineralen en andere voedingsstoffen die voldoende zouden zijn om het lichaam te voeden.
Interessante feiten over alytsja
Ondanks de brede verspreiding is er niet zo veel bekend over kersenpruimen als over andere fruitsoorten. Slechts enkelen kennen deze feiten:

- Alle soorten kerspruim behoren, net als de pruim, tot de onderfamilie van de Pruimenfamilie, wat hun directe verwantschap onderstreept. Dit valt niet te betwisten, want het uiterlijk en de smaak van donkere kerspruim doen aan sommige pruimensoorten denken.
- De tweede naam van de kerspruim luidt 'kersvruchtige pruim'.
- Het historische thuisland van de kerspruim is het grondgebied van het huidige Azië en Transkaukasië. Desondanks kunnen wilde varianten van deze plant ook in de Koeeban en in de bergen van Tadzjikistan worden aangetroffen.
- De kerspruim kan niet alleen een grote, maar een enorme oogst opleveren. Onder de juiste omstandigheden kan één boom tot 300 kg rijpe vruchten dragen.
- De kerspruim bevat een grote hoeveelheid nuttige stoffen, waaronder pectine, ascorbinezuur en caroteen, wat de gunstige invloed op het menselijk lichaam verklaart.
- Dankzij de zoetzure smaak wordt de kerspruim veel gebruikt, niet alleen voor het maken van jam en zoete dranken, maar ook voor sommige voor- en hoofdgerechten en zelfs sauzen. Zo zijn de vruchten van de kerspruim het hoofdingrediënt van tkemalisaus, die bij vlees- en vele andere gerechten wordt geserveerd.
Als u eenmaal jam van kerspruim heeft geproefd, kunt u eenvoudigweg niet stoppen met het ervan genieten. De smaak en het aroma zullen zelfs de meest kieskeurige fijnproever bekoren, met zijn zoetheid en een milde nasmaak. Daarom moet u geen tijd verliezen met twijfelen. Kiest u een geschikt recept, slaat u de benodigde ingrediënten in en begint u met het bereiden van een huisgemaakte lekkernij van de zeer gezonde bes – de kerspruim.
«Belangrijk: alle informatie op de website wordt uitsluitend ter informatie verstrekt. Raadpleeg een specialist op het betreffende vakgebied voordat u bepaalde aanbevelingen toepast. Noch de redactie, noch de auteurs zijn aansprakelijk voor eventuele schade die door de materialen wordt veroorzaakt.»
